Arıqlamaq istəyən və sağlam qidalanmağa çalışan insanlar çox vaxt kartofu gündəlik menyudan çıxarırlar. Bunun səbəbi onun həddindən artıq kalorili olması və maddələr mübadiləsinə mənfi təsir göstərməsi barədə yayılmış fikirlərdir. Lakin qidalanma mütəxəssisləri bildirirlər ki, kartofu avtomatik olaraq zərərli məhsullar sırasına daxil etmək düzgün deyil.
Kartofun qida dəyəri onun necə hazırlanmasından, porsiyanın ölçüsündən və hansı məhsullarla birlikdə yeyilməsindən asılıdır. Məsələn, qaynadılmış kartofla yağda qızardılmış kartofun kalorisi və yağ tərkibi arasında ciddi fərq var.
Birinci mif: Kartof çox kalorilidir
Kartofun kökəlməyə səbəb olması ilə bağlı ən geniş yayılmış fikirlərdən biri onun həddindən artıq kalorili məhsul sayılmasıdır. Halbuki 100 qram adi qaynadılmış kartofun enerji dəyəri növündən və hazırlanma üsulundan asılı olaraq təxminən 77–90 kilokaloridir.
Müqayisə üçün, 100 qram çörəyin kalorisi çox vaxt 200 kilokalorini keçir. Buna görə qaynadılmış kartofu özlüyündə yüksək kalorili məhsul hesab etmək düzgün deyil.
Vəziyyət kartofun çoxlu yağda qızardılması zamanı dəyişir. Kartof yağı özünə çəkdiyindən hazır yeməyin kalorisi əhəmiyyətli dərəcədə artır. Kərə yağı, souslar və digər əlavələr də enerji dəyərini yüksəldir.
İkinci mif: Kartofda faydalı heç nə yoxdur
Kartofun tərkibində karbohidratlar, xüsusilə nişasta çoxdur. Lakin onun qida dəyəri bununla məhdudlaşmır.
Bu tərəvəz C vitamini, kalium, B6 vitamini və orqanizm üçün vacib olan digər maddələrlə də zəngindir. Kalium əzələlərin və sinir sisteminin normal fəaliyyətində, eləcə də arterial təzyiqin tənzimlənməsində iştirak edir. C vitamini isə immun sisteminin normal fəaliyyəti və kollagenin yaranması üçün lazımdır.
Kartofda qida lifləri də var. Onların bir hissəsi qabıqda olduğundan kartofu yaxşı yuyaraq qabığı ilə bişirmək faydalı seçim ola bilər. Bununla belə, uzun müddət bişirmə bəzi vitaminlərin miqdarını azalda bilər.
Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, kartofun depressiyanın qarşısını aldığı və ya diabeti önlədiyi kimi iddialara ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Heç bir məhsul təkbaşına bu xəstəliklərin qarşısını almağa və ya onları müalicə etməyə zəmanət vermir.
Kartofun yaşıllaşmış hissələrini və cücərtilərini isə kənarlaşdırmaq lazımdır. Belə hissələrdə sağlamlıq üçün zərərli ola bilən qlikoalkaloidlərin miqdarı arta bilər.
Üçüncü mif: Batat adi kartofdan qat-qat faydalıdır
Şirin kartof kimi tanınan batat bəzən adi kartofdan daha sağlam alternativ kimi təqdim edilir. Əslində, hər iki məhsulun özünəməxsus qida dəyəri var və onlar balanslı qidalanmanın bir hissəsi ola bilər.
Batatın narıncı ətli növləri orqanizmdə A vitamininə çevrilə bilən beta-karotinlə zəngindir. Adi kartof isə kalium və C vitamini mənbəyidir.
Bu məhsulların qan şəkərinə təsiri də onların növündən, hazırlanma üsulundan və digər qidalarla birlikdə yeyilməsindən asılıdır. Buna görə birini digərindən mütləq şəkildə üstün hesab etmək düzgün deyil.
Dördüncü mif: Kartofu ətlə birlikdə yemək olmaz
Bəzi insanlar kartofla ətin birlikdə yeyilməsinin zülalların həzmini çətinləşdirdiyini düşünürlər. Bu fikir xüsusilə ayrı-ayrı qidaların müxtəlif vaxtlarda yeyilməsini tövsiyə edən pəhrizlərdə yayılıb.
Lakin sağlam insanın həzm sistemi zülalları, yağları və karbohidratları eyni vaxtda həzm edə bilir. Buna görə əksər insanlar üçün kartofla əti ayrı-ayrı yeməklərdə qəbul etmək zəruri deyil.
Əsas məsələ porsiyanın ölçüsü və hazırlanma üsuludur. Məsələn, sobada bişirilmiş kartofun yağsız ət və tərəvəzlərlə birlikdə yeyilməsi balanslı naharın bir hissəsi ola bilər.
Beşinci mif: Kartof mütləq diabet yaradır
Kartofla bağlı digər geniş yayılmış fikir onun ikinci tip şəkərli diabetə səbəb olmasıdır. Halbuki burada məhsulun miqdarı, nə qədər tez-tez yeyilməsi və ümumi qidalanma vərdişləri mühüm rol oynayır.
Bəzi müşahidə xarakterli tədqiqatlarda, xüsusilə qızardılmış kartofun çox istehlakı ilə diabet riskinin artması arasında əlaqə aşkarlanıb. Lakin bu nəticələr kartofun birbaşa xəstəliyə səbəb olduğunu sübut etmir.
Kartofun tərkibindəki nişasta həzm zamanı qlükozaya çevrilir. Buna görə porsiyanın ölçüsü qan şəkərinin nəzarətdə saxlanılması baxımından əhəmiyyətlidir. Xüsusilə diabet diaqnozu qoyulmuş şəxslər qəbul etdikləri karbohidratların miqdarına diqqət yetirməlidirlər.
Kartof fri adətən qaynadılmış və ya sobada bişirilmiş kartofdan daha çox yağ və kalori ehtiva edir. Onun böyük porsiyalarla müntəzəm istehlakı sağlam qidalanma vərdişlərinə mənfi təsir göstərə bilər.
Əksər insanlar üçün kartofdan tamamilə imtina etmək vacib deyil. Porsiyaya nəzarət etmək, onu tərəvəz və zülal mənbələri ilə birlikdə yemək, həmçinin qaynatma və sobada bişirmə kimi üsullara üstünlük vermək daha məqsədəuyğundur.
Nadir Talıblı
