Azərbaycanda iş axtaranların qarşısında əsas suallardan biri budur: hansı sahəyə üz tutmaq daha məqsədəuyğundur və yaxın illərdə hansı peşələrə tələbat artacaq? Əmək bazarında ənənəvi iş yerləri ilə yanaşı, sənaye, logistika, turizm və xidmət sektorunda da yeni imkanlar formalaşır. Ancaq vakansiyaların sayı ilə işə düzəlmək imkanları həmişə eyni deyil: bəzi sahələrdə işçi axtarışı çox olsa da, uyğun ixtisas və təcrübəsi olan kadr tapmaq çətinləşir. Rəsmi vakansiya təhlilləri göstərir ki, işəgötürənlər yalnız ali təhsilli mütəxəssislərə deyil, satış, təchizat, texniki peşələr və xidmət sahəsində çalışanlara da ehtiyac duyurlar.
Bəs hazırda Azərbaycanda hansı istiqamətlərdə iş tapmaq daha asandır və əmək bazarında hansı bacarıqlar ön plana çıxır?
Yeni iş yerlərinin əsas hissəsi harada açılır?
Dövlət Statistika Komitəsinin 2026-cı ilin birinci rübü üzrə məlumatına görə, ölkədə yeni açılmış iş yerlərinin 75,8 faizi Bakı şəhərinin payına düşüb. Digər regionların ümumi payı 23,1 faiz, Naxçıvan iqtisadi rayonunun payı isə 1,1 faiz olub. Maraqlı məqam odur ki, yeni iş yerlərinin yalnız 18,8 faizi yeni yaradılmış müəssisə və təşkilatlarda açılıb. İş yerlərinin 80,8 faizi isə artıq fəaliyyət göstərən müəssisələrin hesabına yaranıb. Bu, məşğulluq imkanlarının yalnız yeni zavod və şirkətlərin açılmasından deyil, mövcud bizneslərin genişlənməsindən də asılı olduğunu göstərir.
Hüquqi şəxslər tərəfindən yaradılmış yeni iş yerlərində tikinti sektoru 23,9 faizlə ilk sırada qərarlaşıb. Ticarət və nəqliyyat vasitələrinin təmiri 18,9 faiz, peşə, elmi və texniki fəaliyyət 10,9 faiz, emal sənayesi isə 9,8 faiz paya malik olub.
Hansı sahələrdə vakansiyalar daha çoxdur?
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən Milli Observatoriyanın 2025-ci il üzrə vakansiya təhlilində topdan və pərakəndə ticarət, maliyyə və sığorta, emal sənayesi, mehmanxana və ictimai iaşə, tikinti əsas tələbat istiqamətləri kimi göstərilib. İşəgötürənlərin ən çox axtardığı mütəxəssislər arasında satış təmsilçiləri, mühasiblər, satınalma və təchizat üzrə mütəxəssislər yer alıb. Sürücü, aşpaz və elektrik ustası kimi peşələrə də tələbat yüksəkdir.
Bu mənzərə göstərir ki, iş tapmaq üçün mütləq universitet diplomuna malik olmaq kifayət deyil. Konkret peşə bacarığı, təcrübə və işəgötürənin ehtiyac duyduğu ixtisas üzrə hazırlıq da mühüm rol oynayır.
Sənaye parkları yeni imkanlar yaradır
Azərbaycanda sənaye parkları istehsal və emal sahəsində məşğulluğun genişlənməsi üçün əsas istiqamətlərdən biridir. Sumqayıt, Mingəçevir, Qaradağ, Pirallahı, Ağdam, Hacıqabul, Balaxanı və “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” sənaye parklarında müxtəlif istehsal və logistika layihələri həyata keçirilir. İqtisadiyyat Nazirliyinin məlumatına görə, sənaye parklarında 143 rezident və 13 qeyri-rezident qeydiyyata alınıb, 83 müəssisə artıq fəaliyyətə başlayıb. Bu müəssisələrdə kimya, metallurgiya, maşınqayırma, tikinti materiallarının istehsalı, tekstil, gəmiqayırma, əczaçılıq, qida sənayesi və qablaşdırma kimi istiqamətlər inkişaf edir. Nəticədə mühəndis, texnoloq, elektrik, mexanik, avadanlıq operatoru, keyfiyyətə nəzarət mütəxəssisi və istehsalat işçilərinə ehtiyac yaranır. Sənaye parklarının yerləşdiyi ərazilərdə yaşayanlar üçün bu müəssisələr əlavə məşğulluq imkanları yarada bilər.
Logistika və nəqliyyatda tələbat artır
Azərbaycanın tranzit və nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi logistika sahəsini də əmək bazarının diqqətçəkən istiqamətlərindən birinə çevirir. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında nəqliyyat və anbar təsərrüfatı sahəsində xidmətlərin real həcmi əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 10 faiz artıb. Bu müddətdə yük daşımalarının həcmi də 3 faiz yüksəlib. Sahənin genişlənməsi sürücülər, logistika və anbar mütəxəssisləri, dispetçerlər, ekspeditorlar, gömrük rəsmiləşdirilməsi üzrə əməkdaşlar və təchizat zənciri mütəxəssislərinə ehtiyacı artırır.
Turizm və xidmət sektoru
Mehmanxana, restoran, iaşə və digər xidmət sahələri də iş axtaranlar üçün imkanlar yaradır. Bu istiqamətdə ali təhsildən daha çox praktiki bacarıq, ünsiyyət, xidmət mədəniyyəti və xarici dil bilikləri əhəmiyyət daşıya bilər. Aşpaz, ofisiant, hotel administratoru, resepsionist, bələdçi və müştəri xidmətləri üzrə əməkdaşlar bu sahədə tələb olunan peşələr sırasındadır. Turizm və xidmət sektorunda iş imkanları mövsümi dəyişə bilər. Buna görə də bu sahədə çalışanların dil bilikləri və bir neçə funksiyanı yerinə yetirmək bacarığı onların əmək bazarındakı imkanlarını genişləndirir.
Hansı peşələrə daha çox ehtiyac var?
Milli Observatoriyanın 2025-ci il üzrə təhlilində vakansiyalarda ən çox tələb olunan peşələr arasında satış təmsilçisi, mühasib və satınalma-təchizat mütəxəssisi göstərilib. Sürücü, aşpaz və elektrik ustaları da müstəqil peşələr üzrə tələbatın yüksək olduğu istiqamətlərdəndir.
Təhlildə əməkhaqqı göstərilən vakansiyalar üzrə orta təklif 965 manat, median əməkhaqqı isə 800 manat olub. Ən yüksək orta maaşlar İKT, mühəndislik, memarlıq, proqramlaşdırma və layihələrin idarə edilməsi sahələrində qeydə alınıb.
Bu rəqəmlər bütün işləyənlərin orta əməkhaqqı deyil, təhlil edilən və maaşı açıqlanan vakansiyaların göstəricisidir.
İş axtaranlar hansı bacarıqlara üstünlük verməlidir?
Əmək bazarındakı dəyişikliklər göstərir ki, iş tapmaq imkanları yalnız iqtisadiyyatın hansı sahədə böyüməsindən asılı deyil. İşçinin həmin sahəyə uyğun bacarıqlara malik olması da vacibdir. Texniki peşələrdə elektrik, mexanika, avadanlıqla işləmək və texniki təhlükəsizlik bilikləri önə çıxır. Logistikada kompüter proqramları, sənədləşmə və təchizat zəncirini idarə etmək bacarığı əhəmiyyətlidir. Xidmət və turizmdə isə xarici dil, ünsiyyət və müştəri ilə işləmək qabiliyyəti üstünlük yaradır.
Azərbaycanda yeni iş yerləri əsasən Bakı və Abşeron ətrafında cəmlənsə də, sənaye parkları, nəqliyyat-logistika layihələri və regional xidmət sektoru digər iqtisadi rayonlarda da imkanlar yaradır. İş axtaranlar üçün əsas məsələ yalnız vakansiya sayına baxmaq deyil, hansı peşənin real tələbat gördüyünü və həmin iş üçün hansı bacarıqların tələb olunduğunu müəyyənləşdirməkdir.
Samir Abdulla
