Alimlər kiçik Leo P qalaktikasının necə “dirçəldiyini” göstərdi

Astronomlar Yerdən 5,3 milyon işıq ili uzaqlıqda yerləşən kiçik Leo P qalaktikasını araşdırıblar. Bu qalaktika Böyük Partlayışdan sonra baş verən və “Reionizasiya dövrü” adlanan tarixi mərhələdən milyardlarla il keçdikdən sonra yenidən aktiv ulduz formalaşdırmağa başlayıb.

AzPost Qaynarinfo-ya istinadla xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri “The Astrophysical Journal” (AstroJournal) jurnalında dərc olunub.

Leo P-nin adı “pristine” (ilk formaya yaxın, saf) sözündən götürülüb. Bu, onun tərkibi ilə bağlıdır. Qalaktika əsasən hidrogen və heliumdan ibarətdir və oksigen və ya karbon kimi ağır elementləri çox az miqdarda ehtiva edir. Bu xüsusiyyət onu Böyük Partlayışdan sonrakı ilkin qalaktikalara oxşar edir.

Rutgers Universitetinin professoru və araşdırmanın rəhbəri Kristen MakKuin bildirib:

“Leo P qalaktikası kiçik kütləli qalaktikaların erkən təkamülünü ətraflı şəkildə öyrənmək üçün unikal imkan yaradır”,

NASA-nın Ceyms Uebb teleskopunun məlumatlarından istifadə edərək alimlər Leo P qalaktikasındakı təxminən 15 min ulduzu öyrəniblər. Bu ulduzların bəziləri 13 milyard il yaşı ilə Böyük Partlayışdan qısa müddət sonra yaranıb. Tədqiqat nəticəsində məlum olub ki, qalaktika əvvəlki dövrlərdə aktiv şəkildə ulduzlar yaratmış, lakin “Reionizasiya dövrü”ndə bu proses dayanmış və bir neçə milyard il sonra yenidən bərpa olunub.

Reionizasiya dövrü Böyük Partlayışdan 150 milyon ilə 1 milyard il sonra baş vermiş və ilk ulduzların və qalaktikaların formalaşdığı tarixi mərhələdir. Bu dövrdə kiçik qalaktikalar (məsələn, Leo P kimi) ulduz formalaşdırma prosesini dayandırmışdı. Lakin çox az sayda qalaktika bu dövrün çətinliklərindən çıxaraq, ulduz formalaşdırmanı yenidən bərpa edə bilib.

Leo P qalaktikası bu dövrün çətinliklərini “keçərək” ulduz formalaşdırmanı bərpa edən nadir qalaktikalardan biridir. Bu, onun izolyasiya olunmuş mövqeyi ilə əlaqələndirilir. Böyük qalaktikaların cazibə qüvvəsinin təsirindən kənarda qalması, Leo P-nin sağ qalmasına və yenidən fəaliyyətə başlamasına imkan yaradıb.

Leo P qalaktikası Böyük Partlayışdan sonra kiçik qalaktikaların necə təkamül etdiyini və kosmosun ilk dövrlərində hansı proseslərin baş verdiyini daha yaxşı anlamaq üçün unikal bir tədqiqat obyektidir. Alimlərin gəldiyi nəticələr göstərir ki, qalaktikaların təkamülünə yalnız onların kütləsi deyil, həm də ətraf mühiti təsir edir. Leo P qalaktikasının izolyasiyada qalması və ilk dövrlərdəki maddi tərkibini qoruması, onun “dirçəlişinə” şərait yaradıb və bu, kosmosun tədqiqində mühüm bir tapıntıdır.