Qlobal maliyyə arxitekturasının ən mühüm sütunlarından biri olan avro son dövrlərdə ciddi sınaqlarla üz-üzədir.
Azpost.info-nun araşdırmasına görə, Avropa Mərkəzi Bankının (AMB) inflyasiya ilə mübarizə strategiyası, Avrozonanın aparıcı iqtisadiyyatlarında (xüsusilə Almaniya və Fransada) müşahidə olunan durğunluq və ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) faiz siyasəti avronun gələcək trayektoriyasını müəyyən edən əsas faktorlar rolunda çıxış edir.
Bəs yaxın perspektivdə avronun məzənnəsində bizi hansı ssenarilər gözləyir?
Faiz dərəcələri və inflyasiya qayçısı
Avronun dəyərinə təsir edən ən fundamental amil AMB-nin monetar siyasətidir. Avropada inflyasiya təzyiqlərinin tədricən zəifləməsi fonunda, mərkəzi bankın faiz dərəcələrini aşağı salma addımları avronun rəqabət qabiliyyətinə birbaşa təsir göstərir.
İqtisadi nəzəriyyəyə görə, bir mərkəzi bank faiz dərəcələrini digərindən daha sürətlə azaldırsa, həmin valyuta ucuzlaşma təzyiqi altında qalır. Hazırda AMB-nin FED-ə nisbətən faiz yumşaldılması prosesində daha çevik hərəkət etməsi, qlobal investorların kapitalı dollar aktivlərinə yönəltməsinə və EUR/USD cütlüyündə təzyiqin artmasına səbəb olur. Ekspertlər qeyd edirlər ki, inflyasiya hədəfə (2%) yaxınlaşdıqca AMB-nin faizləri aşağı faza saxlaması avronun kəskin bahalaşmasının qarşısını alan əsas baryer olacaq.
Burada mühüm bir məqamı nəzərə almq lazımdır: Məzənnə siyasətində “faiz fərqi” (interest rate differential) qlobal fondların hansı valyutaya köçəcəyini təyin edir. ABŞ-da faizlərin yüksək qalması dollara üstünlük qazandırır və avronun manat qarşısında da çarpaz məzənnə ilə müəyyən edilən dəhlizini daraldır.
Valyutanın gücü arxasında dayanan iqtisadiyyatın sağlamlığı ilə birbaşa mütənasibdir. Avropa iqtisadiyyatının motoru hesab olunan Almaniyada sənaye istehsalının zəifləməsi, enerji xərclərinin struktur problemləri yaratması və qlobal ticarətdəki zəifləmə Avrozonanın ümumi daxili məhsulunun (ÜDM) artım tempini ləngidir.
İqtisadi artımın zəif olması AMB-nin manevr imkanlarını məhdudlaşdırır. Əgər Avropa iqtisadiyyatı resessiya təhlükəsindən tam qurtula bilməsə, avronun qlobal valyuta səbətindəki çəkisi zəifləyə bilər. Beynəlxalq investisiya banklarının (məsələn, Goldman Sachs və JP Morgan) hesabatlarında Avropada struktur islahatlarının gecikməsi avro üçün “orta müddətli risk” kimi xarakterizə olunur.
Geosiyasi amillər və enerji təhlükəsizliyi
Avropa regional münaqişələrə və qlobal tədarük zəncirindəki qırılmalara qarşı coğrafi və iqtisadi baxımdan daha həssasdır. Enerji resurslarının qiymətindəki hər hansı kəskin dalğalanma Avropada istehsal xərclərini artırır və ticarət balansına mənfi təsir edir. ABŞ-ın xammal və enerji müstəqilliyi dolları fors-major hallarda “etibarlı sığınacaq” (safe haven) valyutasına çevirdiyi halda, avro bu cür böhranlardan adətən zərərlə çıxır. Yaxın Şərqdəki gərginliklər və qlobal logistik marşrutların təhlükəsizliyi avronun gələcək məzənnə dəhlizini formalaşdıran xarici faktorlar sırasındadır.
Azərbaycan bazarı üçün proqnozlər nə vəd edir?
Azərbaycanda avronun məzənnəsi birbaşa deyil, EUR/USD çarpaz məzənnəsi əsasında formalaşır. Ölkəmizdə dolların rəsmi məzənnəsi sabit (1.70 AZN) saxlanıldığı üçün, daxili bazarda avronun bahalaşması və ya ucuzlaşması tamamilə EUR/USD qlobal nisbətindən asılıdır.
Ekspertlərin fikrincə, cari ilin sonuna qədər kəskin bir eniş və ya paritet (1 EUR = 1 USD) gözlənilmir. Avro müəyyən dalğalanmalarla daxili bazarda öz sabit mövqeyini qoruyub saxlayacaq. Avropa ilə ticarət edən yerli sahibkarlar və xaricdə təhsil alan tələbələr üçün bu sabitlik risklərin idarə edilməsi baxımından müsbət siqnaldır.
Samir Abdullayev
