Həftəsonu alış-verişinə çıxan hər kəsi narahat edən ərzaq qiymətləridir. Paytaxtın böyük market şəbəkələrindən tutmuş məhəllə dükanlarına qədər rəflərdəki rəqəmlərin dəyişməsi rəsmi statistikanın və qlobal hesabatların da təsdiqlədiyi bir reallıqdır.
Bəs dünyada və ölkəmizdə ərzaq bazarında son durum nəyi göstərir? Bizim cibimizə təsir edən qlobal dalğalar haradan gəlir?
Azpost.info rəsmi rəqəmlər və market müşahidələri əsasında mövcud vəziyyəti araşdırıb.
BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) 2026-cı ilin may ayı üçün açıqladığı son Qlobal Ərzaq Qiymətləri İndeksi göstərir ki, dünyada kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətləri artıq 4 aydır ki, ardıcıl olaraq artım meyilindədir.
Dünyada əsas bahalaşma dalğası bu sahələrdən gəlir:
Taxıl və buğda: ABŞ-da quraqlıq və Avstraliyada əkin sahələrinin azalması səbəbindən qlobal buğda qiymətləri son 4 ayın ən yüksək həddinə çatıb.
Şəkər və bitki yağları: Dünyanın ən böyük şəkər ixracatçısı olan Braziliyada və Cənub-Şərqi Asiyada iqlim dəyişiklikləri (El-Ninyo effekti) istehsalı azaldıb və bu da dünya birjalarında qiymətləri yuxarı çəkir.
Logistika və yanacaq: Yaxın Şərqdəki geosiyasi gərginliklər və Hörmüz boğazı ətrafındakı logistik risklər gübrə və daşınma xərclərini artırıb. Bu isə birbaşa olaraq son məhsulun üzərinə gəlir.
Azərbaycanda ilin ilk 4 ayı nə göstərir?
Azərbaycan ərzaq məhsullarının mühüm bir hissəsini xaricdən idxal etdiyi üçün qlobal bazardakı bu təlatümlər daxili bazara da birbaşa ötürülür. Dövlət Statistika Komitəsinin (DSK) 2026-cı ilin yanvar-aprel ayları üzrə hesabatı ölkədəki inflyasiya təzyiqini rəqəmlərlə ortaya qoyur: 2026-cı ilin ilk dörd ayında Azərbaycanda istehlak qiymətləri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5.6% artıb. Ən ciddi bahalaşma isə məhz qida məhsullarında — 6.7% qeydə alınıb.
Bakı marketlərində apardığımız müşahidələr və rəsmi statistikanın kəsişməsi göstərir ki, hazırda market rəflərində ikitərəfli bir hərəkətlilik var.
Qiyməti qalxan məhsullar hansılardır?
Ət və ət məhsulları: Mal və qoyun əti, həmçinin kolbasa-sosiska məhsullarında artım davam edir. Bu, həm yerli yem xərclərinin artması, həm də diri heyvan idxalının bahalaşması ilə bağlıdır.
Südlü qidalar və yağlar: Pendir, kərə yağı, süfrə marqarinləri və idxal olunan qarğıdalı yağları rəflərdə ən çox qiymət dəyişikliyi edilən qruplardandır.
İdxal meyvələr: Limon, banan, kivi və mövsümə keçid dövründə olan bəzi tərəvəzlər (məsələn, kartof və çuğundur) bahalaşanlar sırasındadır.
Yaxşı xəbər budur ki, yay mövsümünün gəlişi yerli kənd təsərrüfatı məhsullarının kütləvi yığımına səbəb olub. Bu da bəzi məhsullarda göyərti, xiyar, pomidor, şirin bibər və badımcanda müəyyən ucuzlaşma yaradıb. Sarımsaq və soğan qiymtləri də ucuzlaşıb.
Beynəlxalq araşdırma mərkəzlərinin rəylərinə görə, 2026-cı il qlobal ərzaq bazarı üçün asan il olmayacaq. Logistika xərclərinin yüksək qalması və iqlim riskləri payıza doğru bəzi strateji məhsulların (xüsusilə un, şəkər və bitki yağlarının) qiymətinə təzyiqi davam etdirə bilər.
Azərbaycanda isə hökumətin daxili bazarı qorumaq üçün atdığı addımlar (məsələn, bəzi əsas ərzaqların idxal rüsumlarından azad edilməsi) kəskin qiymət sıçrayışlarının qarşısını alır. Lakin qlobal inflyasiya dalğası fonunda, oxucuların bir müddət də büdcə planlamasında ehtiyatlı davranması qaçılmaz görünür.
Samir Abdulla
