Dünya iqtisadiyyatının nəbzi hələ də böyük ölçüdə neft lülələrinin içində döyünür. Gündəlik xəbərlərdə yalnız “Brent” markalı neftin qiymətinin qalxıb-enməsini görsək də, bu rəqəmlərin arxasında nəhəng dövlətlərin, gizli sövdələşmələrin və geosiyasi strategiyaların mübarizəsi dayanır.
OPEC+ və Vaşinqton arasındakı “souq müharibə”
Neft qiymətlərinin formalaşmasında ən böyük rol OPEC+ koalisiyasına (xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiya) məxsusdur. Bu ittifaq hasilatı azaltmaqla qiymətləri süni şəkildə yüksək saxlamağa çalışanda, dünyanın ən böyük neft istehlakçısı və eyni zamanda şist nefti istehsalçısı olan ABŞ fərqli gedişlər edir. Vaşinqton öz strateji neft rezervlərini bazara çıxarmaqla və ya hasilatı artırmaqla qiymətləri aşağı salmağa, bununla da daxili bazarda inflyasiyanın qarşısını almağa çalışır. Bu çəkişmə qlobal iqtisadiyyatın xəritəsini cızır.
“Kölgə donanması” və qanunsuz neft ticarəti
Beynəlxalq sanksiyalar fonunda dünya okeanlarında yeni bir reallıq yaranıb: “Kölgə donanması”. Heç bir rəsmi sığortası olmayan, köhnə və izləmə sistemlərini (AIS) söndürərək hərəkət edən yüzlərlə tanker hər gün milyonlarla barel sanksiyalı nefti gizli şəkildə daşıyır. Okeanın ortasında bir gəmidən digərinə neft vurulması (STS – ship-to-ship) vasitəsilə neftin mənşəyi dəyişdirilir və o, qlobal bazara tamamilə qanuni məhsul kimi daxil olur.
Neft sadəcə bir yanacaq deyil, o, qlobal güclərin masadakı ən kəsərli silahıdır. Bir barel neftin qiyməti təkcə yanacaqdoldurma məntəqələrinə deyil, dövlətlərin taleyinə və gələcək müharibələrin büdcəsinə təsir edir.
