Son rəsmi hesabatlara görə, Azərbaycan həbsxanalarında təxminən 24– 26 000 arasında məhbus saxlanılır.
2025-ci il üçün olan rəsmi məlumata görə, ölkə həbsxanalarında 24 minədək məhbus var.
Avropa Şurasının 2024 SPACE I hesabatına əsasən, Azərbaycanda hər 100 yerə düşən məhbus sayı bəzi dövrlərdə 103 nəfərə çataraq sıxlıq problemini gündəmə gətirib. Ümumilikdə həbsxana sistemində yerlərin sayı təqribən 25,672 nəfərlikdir.
Məhkumların böyük əksəriyyətini (təxminən 21,000-dən çox) kişilər, az bir hissəsini (təxminən 600 nəfər) isə qadınlar təşkil edir. Həbsdə olanların bir hissəsi xarici ölkə vətəndaşlarıdır. Cinayət növlərinə görə, məhbusların az qala yarısının narkotiklə bağlı ittihamlarla cəza çəkdiyi bildirilir.
Ötən il dövlət büdcəsində məhkumların saxlanılması və penitensiar sistemin fəaliyyəti üçün ümumilikdə 196.8 milyon manat vəsait ayrılıb. Bu məbləğ aşağıdakı istiqamətlər üzrə bölüşdürülüb: Penitensiar xidmətin aparatının və tabeliyindəki müəssisələrin saxlanılması üçün təxminən 111 milyon manat, birbaşa məhkumlarla bağlı əməliyyat və xidmətlər üçün isə 85.8 milyon manat ayrılıb.
Məhkumların saxlanılması üçün ayrılan 196.8 milyon manatlıq büdcənin əhəmiyyətli hissəsi qidalanmaya ayrılır. Azərbaycanda bir məhbusun günlük qida rasionu üçün təxminən 4-5 manat civarında vəsait xərclənir. İllik hesablamada bu, bütün penitensiar sistem üzrə on milyonlarla manat təşkil edir.
Tibb Baş İdarəsinin tabeliyində olan müəssisələr vasitəsilə həyata keçirilən tibbi təminat üçün hər il milyonlarla manat ayrılır. Son dövrlərdə həm dərman vasitələrinin alınması, həm də penitensiar müəssisələrdəki tibb işçilərinin maaşlarının artırılması üçün əlavə vəsaitlər cəlb edilib.
Məhkumların geyim, yataq dəstləri və digər yumşaq ləvazimatlarla təminatı üçün xüsusi satınalmalar həyata keçirilir. Məsələn, 2026-cı ilin əvvəli üçün bu məqsədlə 6.5 milyon manatlıq böyük həcmli satınalma elan edilib.
Beynəlxalq təşkilatların hesabatlarına görə, Azərbaycanda bir məhbusun günlük saxlanma xərci təxminən 8-9 avro (təqribən 15-17 manat) civarındadır. Bu, Avropa ölkələri arasında aşağı göstəricilərdən biri hesab olunur. Müqayisə üçün, Avropa üzrə orta göstərici 100 avrodan yuxarıdır. Xərclərin azlığı əsasən yerli ərzaq məhsullarının qiyməti və saxlanma şəraiti ilə əlaqələndirilir.
Son illərdə penitensiar sistemdə maddi-texniki təminatın yaxşılaşdırılması üçün əlavə vəsaitlər də ayrılır. Məsələn, 2026-cı ilin əvvəlində müəssisələrin yumşaq inventarla təminatı üçün təxminən 6.5 milyon manatlıq satınalma elan edilib.
Sunay AYDIN
