Qlütensiz çörək, buğda, çovdar, arpa və onların törəmələri kimi qlüten tərkibli taxıllar istifadə edilmədən bişirilən çörək növüdür. AzPost bildirir ki, hazırlanmasında alternativ un növləri və xüsusi struktur verici komponentlər tətbiq olunur. Son illərdə sağlam qidalanmaya diqqətin artması ilə bu çörək növü həm restoran menyularında, həm də mağazalarda, hətta evdə bişirilərək geniş yayılıb.
Qlüten nədir?
Qastroenteroloq Yevgeni Belousov bildirir ki, qlüten — taxıl proteinlərinin qliadin və qlutenin fraksiyasından ibarət komponentdir. O, xəmiri elastik edir, qazı saxlayır və çörəyin xarakterik quruluşunu yaradır. Əksər insanlar üçün qlüten təhlükəsizdir, lakin bəzi hallarda hətta minimal miqdarı belə iltihab və autoimmun reaksiyalar yarada bilər. Belə hallar arasında:
-
Selliakiya (incə bağırsağın udma funksiyasının pozulması ilə əlaqəli autoimmun xəstəlik);
-
Qlütenə fərdi dözümsüzlük;
-
Buğda allergiyası;
-
Bağırsağın iltihabi xəstəlikləri zamanı qısamüddətli qlüten azaldılması;
-
Həzm problemləri, qarnın şişməsi və dispepsiya;
-
Xroniki qastrit, tez-tez yanma, ürəkbulanma və həzm çətinliyi.
Qlütensiz çörəyin üstünlükləri və mənfi tərəfləri
Qlütensiz çörəyin əsas məqsədi həzm sisteminə yükü azaltmaqdır. Üstünlükləri:
-
Həssas insanlar üçün bağırsaq simptomlarını yüngülləşdirir;
-
Daha az allergen proteinlər;
-
Tərkibinə nəzarət sayəsində arıqlama imkanı.
Mənfi cəhətləri:
-
Qlüten olmadığından xəmiri hazırlamaq çətinləşir və məhsulun qiyməti yüksək olur;
-
Bəzi çörəklərdə daha çox nişasta və şəkər ola bilər, bu da insulin müqaviməti olanlar üçün problem yaradır;
-
Qlüten faydalı protein olduğundan, onun tamamilə imtinası vitamin və minerallarla bağlı qida çatışmazlığına səbəb ola bilər.
Qlütensiz çörəyin tərkibi
Əsasən düyü unu, badam unu, qarğıdalı nişastası, kokos və ya qarabaşaq unu istifadə olunur. Struktur yaratmaq üçün psillyum, ksenan qamışı və yumurta kimi bağlayıcı komponentlər əlavə edilir.
Ev şəraitində hazırlanması
-
Xəmiri mayalandırmaq üçün isti suda şəkər və maya qarışdırılır;
-
Quru maddələr (un növləri, nişasta, psillyum, duz) qarışdırılır;
-
Mayalı qarışıq və yağ əlavə olunaraq yapışqan, qatı xəmiri əldə edilir;
-
Formaya qoyub 10–15 dəqiqə isti yerdə saxlanılır;
-
180°C-də 35–40 dəqiqə bişirilir, sobadan çıxarıldıqdan sonra 10–15 dəqiqə soyumasına icazə verilir.
Qlütensiz çörək yalnız tibbi göstərişlər olduqda faydalıdır. Sağlam insanlar üçün adi çörək kifayət edir. Qlütenə dözümsüzlük və ya müvafiq diaqnoz olmadıqca, qlüteni qida rasionundan çıxarmaq riskli ola bilər və vitamin, lif, dəmir çatışmazlığına səbəb ola bilər. Qlütensiz çörək yeyənlər tərkibi liflə zəngin və aşağı glisemik indeksli məhsulları seçməlidir.
