Bəzi vaxtlarda küçədən keçən bir nəfərin ətiri sənin illər əvvəl yaşadığın anı bütün duyğuları ilə yaddaşına qaytarır. Vaxtında nənin bişirdiyi yeməyin yaxşı qoxusu, məktəb illərində istifadə edilən və ya bir yay günündə hiss etdiyin dəniz duzu…
AzPost xəbər verir ki, bütün bu qoxular yalnız hiss edilir – yaşanır, xatırlanır və hiss olunur. Bəs bu necə baş verir?
Qoxu duyğusu insan bədənində ən primitiv və emosional duyğulardan biridir. Maraqlıdır ki, qoxu məlumatları beyində yalnız limbik sistemə – yəni yaddaş və emosiyaların mərkəzinə ötürülür. Bu onu başqa duyğulardan fərqləndirir. Gördüklərimiz və eşitdiklərimiz daha çox analiz və şüur süzgəcindən keçdiyi halda, iy duyğusu yaddaş və hiss qapılarını döyür. Ona görə də qoxu bizi əvvəldən nəzarətə götürə bilər.
Tədqiqatçılar bu fenomeni “Prust effekti” adlandırırlar – məşhur fransız yazıçısı Marsel Prustun əsərinin qəhrəmanı bir qoxu ilə keçmiş xatirələrinə səyahət edir. Qoxular həm də travmaların və müalicələrin açarı kimi psixologiyada istifadə olunur. Məsələn, bəzi müalicələrdə tanış və xoş xatirələrlə bağlı qoxular, pasiyentlərin rahatlamasına və psixoloji bloklardan çıxmasına kömək edir.
Ancaq bu mexanizm yalnız nostalji deyil. Eyni zamanda marketinq dünyasında da aktiv istifadə olunur. Ticarət mərkəzlərində, mehmanxanalarda, mağazalarda xüsusi seçilmiş qoxular tərəfin rahat hisslərini keçirməsi və daha uzun qalmasına şərait yaradır. Bəzən də markalar onları yaddaşlara bir qoxu ilə həkk edirlər.
Qoxu yaddaşı, ruhun gizli sandığıdır – nə vaxt, hansı vəziyyətdə olacağı bilinmir, amma açıldığı anda insanı emosional səyahətə aparan gücə çevrilir. Bu sirli bağ bizi yalnız keçmişi deyil, unudulmuş hisslərimizi də geri qaytarır.
