person measures blood sugar with glucometer
Qidalanma qanda qlükoza səviyyəsinin tənzimlənməsində mühüm rol oynayır. Bəzi məhsullar karbohidratların mənimsənilməsini ləngitməyə, yeməkdən sonra qan şəkərinin kəskin dəyişməsini azaltmağa və orqanizmi zəruri qida maddələri ilə təmin etməyə kömək edir. Dietoloqlar kişilərə müntəzəm olaraq qida rasionuna daxil etməyi tövsiyə etdikləri beş məhsulu açıqlayıblar.
EatingWell nəşrinin yazdığına görə, qan şəkərinə nəzarət yalnız diabet xəstələri üçün vacib deyil. Prediabet 2-ci tip diabet, ürək-damar xəstəlikləri və insult riskini artıra bilər. Buna görə də balanslaşdırılmış qidalanma bu xəstəliklərin profilaktikasının mühüm hissəsi olaraq qalır.
Dietoloq Amanda Sauseda bildirib ki, qanda şəkərin səviyyəsinə ən sürətli təsir göstərən amillərdən biri karbohidratlardır. Xüsusilə onların növü əhəmiyyət daşıyır. Bununla yanaşı, yalnız karbohidratların miqdarı deyil, bütövlükdə yeməyin tərkibi də vacibdir.
1. Yulaf sıyığı
Yulafın tərkibində beta-qlükan adlı həll olunan lif var. Bu maddə karbohidratların mənimsənilməsini ləngidir. Dietoloq Melissa Mitrinin sözlərinə görə, bu xüsusiyyət yulafı qanda qlükoza səviyyəsinin sabit saxlanmasına kömək edən faydalı məhsullardan birinə çevirir.
Araşdırmalar göstərir ki, beta-qlükan yeməkdən sonra qan şəkərinin kəskin yüksəlməsini azalda və orqanizmin insulinə həssaslığını yaxşılaşdıra bilər.
Mütəxəssislər daha çox fayda əldə etmək üçün əlavə şəkər ehtiva edə bilən ətirli, tez hazırlanan sıyıqlar əvəzinə adi yulaf lopalarına üstünlük verməyi məsləhət görürlər.
Yulaf sıyığını axşamdan hazırlamaq, smuziyə əlavə etmək, həmçinin ev şəraitində hazırlanmış batonçik və maffinlərin tərkibində istifadə etmək olar. Bu yeməklər gündəlik qidalanmada lifin miqdarını artırmağa kömək edir.
2. Giləmeyvələr
Qaragilə, moruq, çiyələk və digər giləmeyvələr lif və polifenollarla zəngindir. Polifenollar maddələr mübadiləsinə müsbət təsir göstərə bilən bitki mənşəli birləşmələrdir.
Tərkibindəki faydalı maddələrə görə giləmeyvələr qan şəkərinin səviyyəsinə nəzarət edən insanların qida rasionuna uyğundur. Onları yulaf sıyığına, təbii yoqurta və dənli bitkilərdən hazırlanan yeməklərə əlavə etmək olar.
Digər seçim isə giləmeyvələri çərəzlərlə birlikdə yeməkdir. Belə qəlyanaltı orqanizmi lif, faydalı yağlar və zülalla təmin edə bilər.
Bununla belə, əlavə şəkər qatılmamış təzə və ya dondurulmuş giləmeyvələrə üstünlük vermək məsləhətdir.
3. Lobya və mərcimək
Paxlalılar orqanizmi bitki mənşəli zülal və liflə təmin edir. Bu maddələrin birləşməsi həzmi ləngidir və yeməkdən sonra qanda qlükoza səviyyəsinin kəskin dəyişməsini azaltmağa kömək edir.
2022-ci ildə dərc olunmuş araşdırmalar icmalına əsasən, lobya, mərcimək və noxud da daxil olmaqla paxlalıların qəbulu həm 2-ci tip diabeti olan, həm də bu xəstəliyi olmayan yetkin insanlarda yeməkdən sonrakı qan şəkəri göstəricilərini və uzunmüddətli qlükoza nəzarətini yaxşılaşdıra bilər.
Dietoloq Melissa Mitri də bitki mənşəli zülal və lifin birləşməsinin həzmi ləngitməyə və qanda şəkərin səviyyəsini daha sabit saxlamağa kömək etdiyini vurğulayıb.
Lobya və mərciməyi şorbalara, salatlara, tərəvəz yeməklərinə və qarnirlərə əlavə etmək mümkündür. Onlardan bəzi yeməklərdə ətin bir hissəsini əvəz etmək üçün də istifadə oluna bilər.
4. Qızılbalıq
Qızılbalıq zülal və omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngindir. Qarışıq tərkibli yeməyin içindəki zülal mədənin boşalmasını ləngidə və karbohidratların mənimsənilmə sürətinə təsir göstərə bilər. Bu da orqanizmin qidaya verdiyi reaksiyanın tənzimlənməsinə kömək edir.
Amanda Sausedanın sözlərinə görə, qızılbalığın tərkibində ürək üçün faydalı, iltihabəleyhinə xüsusiyyətlərə malik yağlar da var.
Bu balığın digər üstünlüyü isə civə miqdarının bəzi digər yağlı balıq növləri ilə müqayisədə nisbətən az olmasıdır. Buna görə qızılbalıq müntəzəm qidalanmanın bir hissəsi ola bilər.
Balığı sobada və ya isti hava ilə bişirən cihazda hazırlamaq mümkündür. Konservləşdirilmiş qızılbalıqdan isə sendviçlərdə, burgerlərdə və salatlarda istifadə etmək olar.
5. Çərəzlər
Çərəzlərin tərkibində zülal, lif və doymamış yağlar var. Xüsusilə qoz bitki mənşəli omeqa-3 yağ turşularının mənbəyi kimi seçilir.
Bu qida maddələrinin birləşməsi çərəzləri balanslaşdırılmış qidalanmaya əlavə etmək üçün əlverişli seçimə çevirir. Onları giləmeyvələrlə yemək, yulaf sıyığına və yoqurta əlavə etmək, smuzi və evdə hazırlanan souslarda istifadə etmək olar.
Bir ovuc çərəzi giləmeyvələrlə birlikdə yemək orqanizmi zülal, lif və faydalı yağlarla təmin edən qidalı qəlyanaltı ola bilər.
Ancaq porsiyanın ölçüsünə diqqət yetirmək vacibdir. Çərəzlər yüksək kalorili olduğundan onları ölçülü miqdarda yemək məsləhətdir.
Qidalanma qan şəkərinə necə təsir edir?
Yulaf, giləmeyvələr, lobya, mərcimək, qızılbalıq və çərəzlər orqanizmi lif, zülal, faydalı yağlar və digər qida maddələri ilə təmin edir. Bu məhsulların balanslaşdırılmış qidalanma çərçivəsində müntəzəm istehlakı qanda qlükoza səviyyəsinə nəzarət etməyə və ürək sağlamlığını qorumağa kömək edə bilər.
Bununla belə, heç bir məhsul təkbaşına qan şəkərinin normal səviyyədə qalmasına zəmanət vermir. Diabetin profilaktikası üçün fiziki aktivlik, keyfiyyətli yuxu, müxtəlif və balanslaşdırılmış qidalanma, həmçinin əlavə şəkərin məhdudlaşdırılması da vacibdir.
Qanda qlükoza səviyyəsi yüksəkdirsə, yalnız qida rasionunu dəyişməklə kifayətlənməmək, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Sunay Aydın
