Bəzən illərdir eşitmədiyiniz bir mahnı səslənir və bir neçə saniyə ərzində özünüzü keçmişdə hiss edirsiniz. Məkan, insanlar, bir söhbət, hətta həmin dövrdəki emosiyalar göz önünə gəlir.
Musiqinin yaddaşla bu qədər güclü əlaqəsinin səbəbi onun beynin müxtəlif sistemlərini eyni vaxtda işə salmasıdır.
Musiqiyə qulaq asarkən səsin ritmi və melodiyası ilə yanaşı emosional yaddaş, diqqət və mükafat sistemləri də prosesə qoşulur.
Niyə məhz köhnə mahnılar daha təsirli olur?
İnsan həyatının müəyyən dövrlərində eşitdiyi musiqiləri şəxsi hadisələrlə əlaqələndirir. Buna görə mahnı təkcə səs ardıcıllığı olmur – müəyyən insanı, yeri və dövrü xatırladan “açar” rolunu oynayır.
Psixologiyada buna musiqinin yaratdığı avtobioqrafik yaddaş deyilir.
Tədqiqatlar göstərir ki, musiqi ilə bağlı xatirələr çox vaxt konkret hadisələr və emosiyalarla əlaqələndirilir. Buna görə bir mahnı illər sonra eşidiləndə insan həmin dövrün hisslərini də xatırlaya bilər.
Musiqi beyində nə edir?
Musiqinin işlənməsi beynin tək bir hissəsi ilə məhdudlaşmır. Ritm, melodiya, sözlər və emosional reaksiya müxtəlif beyin şəbəkələrinin fəaliyyətini tələb edir.
ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutlarının (NIH) materiallarında musiqinin eşitmə, hərəkət, emosional emal və yaddaşla əlaqəli beyin sistemlərini aktivləşdirə bildiyi qeyd olunur.
Bu səbəbdən musiqi insult və bəzi nevroloji xəstəliklərdən sonra reabilitasiya prosesində də istifadə edilə bilər. Məsələn, ritmik musiqi hərəkətlərin koordinasiyasına kömək edən terapiyalarda tətbiq olunur.
Niyə bəzən kədərli mahnı xoşumuza gəlir?
Bu, musiqinin ən maraqlı tərəflərindən biridir. İnsan kədərli mahnıya qulaq asaraq mütləq kədərli olmaya bilər.
Musiqinin emosional təsiri melodiyadan, sözlərdən, şəxsi təcrübədən və həmin anda insanın psixoloji vəziyyətindən asılıdır.
Bəzən kədərli musiqi insanda sakitlik və emosional rahatlama yarada bilər. Çünki insan öz hisslərini musiqidə tanıyır.
Musiqi iş zamanı kömək edirmi?
Bu məsələdə universal qayda yoxdur. Təkrarlanan və mexaniki işlər zamanı musiqi motivasiya yarada bilər. Amma mürəkkəb mətn oxumaq və yeni məlumat öyrənmək tələb edən işdə sözlü mahnılar diqqəti yayındıra bilər.
Buna görə oxu və yazı zamanı instrumental musiqiyə üstünlük verənlər çoxdur.
Ən vacibi musiqinin insan üçün hansı assosiasiya yaratmasıdır.
Nəticə: Sevdiyiniz mahnının sizi illər əvvələ qaytarması təsadüf deyil. Beyin musiqini sadəcə səs kimi saxlamır – onu emosiyalar, insanlar və hadisələrlə birləşdirə bilir. Bəzən bir mahnı illərlə bağlı qalan yaddaşın qapısını açan ən güclü açardır.
