Kainatda milyardlarla qalaktika, hər qalaktikada isə milyardlarla ulduz var. Bu qədər böyük kosmik miqyasda Yer kürəsindən başqa həyatın olub-olmaması hələ də elmin cavablandırmadığı əsas suallardan biridir.
Maraqlısı budur ki, astronomlar artıq Günəş sistemindən kənarda minlərlə planet aşkar ediblər. NASA-nın Ekzoplanet Arxivinə görə, təsdiqlənmiş ekzoplanetlərin sayı 6 mini keçib.
Bəs belə böyük sayda planet olduğu halda niyə indiyə qədər yadplanetli sivilizasiyanın dəqiq siqnalını almamışıq?
Bu sual Fermi paradoksu kimi tanınır.
Fermi paradoksu nədir?
Fizik Enriko Fermi ilə əlaqələndirilən bu paradoks sadə sual üzərində qurulur: Əgər kainatda ağıllı həyatın yaranması kifayət qədər mümkün görünürsə, onda həmin sivilizasiyalar haradadır?
Elm bunun dəqiq cavabını bilmir.
Mümkün izahlardan biri həyatın çox nadir olmasıdır. Bəlkə də Yer kimi planetlər çox azdır. Başqa ehtimal isə sadə həyat formalarının geniş yayılması, lakin ağıllı həyatın son dərəcə nadir olmasıdır.
Bəlkə də biz səhv axtarırıq?
Yadplanetli həyat mütləq filmlərdə göstərildiyi kimi inkişaf etmiş sivilizasiya və kosmik gəmi formasında olmaya bilər.
Alimlər ilk növbədə həyat üçün uyğun mühitləri araşdırırlar. Mars, Yupiterin peyki Europa və Saturnun peyki Enceladus bu baxımdan xüsusi maraq doğurur.
Europa və Enceladusun buz qatlarının altında maye su okeanlarının mövcud ola biləcəyinə dair güclü elmi dəlillər var. Su isə bildiyimiz həyat üçün əsas şərtlərdən biridir.
Amma su olan yerdə mütləq həyat var demək olmaz.
Yerə siqnal göndərilibmi?
SETI layihələri uzun illərdir kosmosdan gələn mümkün süni radio siqnallarını araşdırır. Lakin indiyə qədər heç bir siqnalın yadplanetli sivilizasiyadan gəldiyi təsdiqlənməyib.
Bu, “kainatda heç kim yoxdur” demək deyil.
Kainatın ölçüsü və məsafələr o qədər böyükdür ki, başqa sivilizasiyanın siqnalının Yerə çatması üçün minlərlə, hətta milyonlarla il lazım ola bilər.
Məsələn, 1000 işıq ili uzaqlıqdakı bir sivilizasiyadan gələn siqnal bizə çatdığı zaman həmin siqnalın göndərildiyi sivilizasiya artıq tamamilə dəyişmiş ola bilər.
Ən böyük problem məsafədir
Günəş sistemindən ən yaxın ulduz sistemlərindən biri olan Proksima Sentavr təxminən 4,24 işıq ili uzaqdadır. Bu o deməkdir ki, həmin ulduzdan işıq belə Yerə 4 ildən çox vaxta çatır.
İndiki texnologiya ilə başqa ulduz sistemlərinə insan göndərmək isə son dərəcə mürəkkəb məsələdir.
Ona görə yadplanetlilərin axtarışı hazırda daha çox uzaqdan müşahidəyə əsaslanır: planetlərin atmosferində həyatın mümkün kimyəvi izləri, radio siqnalları və digər texnoloji göstəricilər araşdırılır.
Bəs nəticə?
Bu gün elmin əlində yadplanetlilərin mövcudluğunu təsdiqləyən sübut yoxdur. Eyni zamanda onların mövcud olmadığını göstərən sübut da yoxdur.
Əslində bu sualı maraqlı edən də budur.
İnsanlıq ilk dəfə öz planetindən kənarda minlərlə dünyanı müşahidə edə bilir. Qarşıdakı illərdə daha güclü teleskoplar həmin planetlərin atmosferlərini araşdırdıqca “Kainatda təkikmi?” sualına cavab vermək imkanımız da arta bilər.
Bəlkə ən böyük kəşf yadplanetli sivilizasiyanın tapılması yox, başqa bir planetdə həyatın ilk sadə izlərinin aşkar edilməsi olacaq.
