Kosmosda peyklərin idarə olunması yeni mərhələyə qədəm qoyur. Əvvəllər orbitdəki hər mühüm manevr, kamera dəyişikliyi və siqnalın yönləndirilməsi Yer stansiyasından göndərilən komandadan asılı idisə, indi süni intellekt bu proseslərin bir hissəsini birbaşa orbitdə həyata keçirir. Peyklərin sayının sürətlə artması fonunda ənənəvi idarəetmə üsulları getdikcə çətinləşir və “ağıllı peyklər” kosmik infrastrukturun əsas istiqamətlərindən birinə çevrilir.
Peyklər artıq Yer əmrini gözləmir
Aşağı Yer orbitində fəaliyyət göstərən peyklərin Yer stansiyası ilə əlaqə saxlamaq üçün imkanları çox vaxt məhduddur. Belə şəraitdə məlumatın əvvəlcə Yerə göndərilməsi, operator tərəfindən qiymətləndirilməsi və daha sonra peykə əmr ötürülməsi vaxt itkisinə səbəb ola bilər.
Bort süni intellekti isə bu mərhələlərin bir hissəsini aradan qaldırır. Peyk aldığı görüntünü və ya sensor məlumatını özü analiz edə, vacib hadisəni müəyyənləşdirə və lazımi reaksiyanı seçə bilər.
Məsələn, sistem meşə yanğınını, gəmini və ya texniki nasazlığı aşkar etdikdə bütün xam məlumatları Yerə göndərmək əvəzinə yalnız vacib nəticəni ötürə bilər.
NASA və ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin laboratoriyaları artıq peyklərdə məlumatların birbaşa orbitdə emalı və aparatların müəyyən funksiyalarının avtonom idarə olunması ilə bağlı sınaqlar keçirib.
Minlərlə peyki insan necə idarə edəcək?
Problem təkcə ayrı-ayrı peyklərin idarə olunması ilə məhdudlaşmır. Müasir kosmik layihələrdə yüzlərlə, hətta minlərlə aparat eyni vaxtda fəaliyyət göstərə bilər.
Belə böyük qruplaşmalarda peyklərin bir-birinə təhlükəli yaxınlaşmasının qarşısının alınması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Operatorların bütün yaxınlaşmaları əl ilə qiymətləndirməsi və hər bir manevri ayrıca planlaşdırması praktiki olaraq mümkün deyil.
Süni intellekt burada riskləri avtomatik qiymətləndirə və yayınma manevrlərinin planlaşdırılmasına kömək edə bilər.
NASA-nın Starling layihəsi də bu istiqamətdə mühüm nümunələrdəndir. Layihə çərçivəsində peyklərin bir-biri ilə məlumat mübadiləsi aparması, tapşırıqları bölüşdürməsi və dəyişən vəziyyətə uyğun ümumi fəaliyyət planını yeniləməsi sınaqdan keçirilib.
Beləliklə, peyklər ayrı-ayrı aparat kimi deyil, vahid komanda kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır.
Peyklər arasında əlaqəni də süni intellekt idarə edir
Süni intellektin digər mühüm tətbiq sahəsi peyk rabitə şəbəkələrinin idarə olunmasıdır.
Müasir genişzolaqlı peyk sistemlərində aparatların hərəkəti səbəbindən əlaqələr daim dəyişir. Peyklər orbitdə təxminən 27 min km/saat sürətlə hərəkət edir. Nəticədə bir peyklə qurulan əlaqə müəyyən müddətdən sonra digər peykə ötürülməlidir.
Üstəlik, internet trafikinin həcmi gün ərzində və müxtəlif regionlarda dəyişir.
Süni intellekt sistemləri istifadəçi tələbatını proqnozlaşdıraraq məlumat axınını, peyklər arasındakı əlaqələri və rabitə şüalarının istiqamətini real vaxt rejimində optimallaşdırmağa imkan verir.
Bu yanaşma böyük peyk internet şəbəkələri üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir.
İnsan tamamilə prosesdən çıxmır
Süni intellektin peykləri idarə etməsi insan operatorların kosmik sistemlərdən kənarlaşdırılması demək deyil.
Əksinə, onların rolu dəyişir. Operator artıq hər bir peykin hər bir hərəkətinə ayrıca komanda vermək əvəzinə, sistemin işləmə qaydalarını müəyyənləşdirir, qeyri-adi vəziyyətləri təhlil edir və zərurət yarandıqda müdaxilə edir.
Bu dəyişiklik peyklərin sayının gələcəkdə daha da artacağı nəzərə alınanda xüsusilə vacibdir.
Yüzlərlə peyki insan komandaları ilə idarə etmək mümkündür, amma on minlərlə aparatın fəaliyyət göstərdiyi kosmik mühitdə avtonom sistemlər artıq seçim deyil, zərurətə çevrilə bilər.
Süni intellekt kosmik idarəetməni üç əsas istiqamətdə dəyişir: peyklərin orbitdə müstəqil qərar qəbul etməsi, peyk qruplaşmalarının koordinasiyası və rabitə şəbəkələrinin avtomatik optimallaşdırılması.
Bu texnologiya kosmosda məlumatların daha sürətli emalına, Yerə ötürülən informasiyanın həcminin azalmasına və minlərlə peykdən ibarət sistemlərin daha effektiv idarə olunmasına imkan yaradır. Qarşıdakı illərdə əsas dəyişiklik isə bir peykin “ağıllanması”ndan daha çox, bütün peyk şəbəkələrinin vahid süni intellekt sistemi kimi fəaliyyət göstərməsi ola bilər.
