Skip to content
cropped-cropped-logo.png

Analitik İnternet Portalı

Primary Menu
  • Siyasət
  • Dünya
  • Müsahibə
  • İqtisadiyyat
  • Araşdırma
  • Gündəm
  • İdman
  • Media
  • Şou Biznes
  • Sosial
  • Redaksiya Siyasəti
Light/Dark Button
  • Maraqlı

Süni intellektin elektrik sərfiyyatı azala bilər- Alimlərdən yeni texnologiya

User 17 Noyabr 2026 - 17:28 (Last updated: 17 Noyabr 2026 - 17:25)
suni intelekt

Süni intellekt texnologiyalarının sürətlə yayılması dünyada elektrik enerjisinə tələbatı da artırır. Böyük məlumat mərkəzləri, güclü serverlər və mürəkkəb hesablama sistemləri böyük həcmdə enerji tələb edir. Alimlər isə bu problemin həlli üçün kompüter çiplərinin özündə dəyişiklik etməyə çalışırlar. ABŞ-da aparılan yeni tədqiqat gələcəkdə süni intellekt sistemlərinin daha az enerji ilə işləməsinə imkan yarada biləcək texnologiyanın əsasını qoyub.

Braun Universitetinin (Brown University) mühəndisləri kompüter çiplərində istifadə oluna biləcək xüsusi materialın çox nazik təbəqədə belə elektrik və maqnit xüsusiyyətlərini qorumasına nail olublar.

Azpost.info bildirir ki, tədqiqatın nəticələri “Nature Materials” elmi jurnalında dərc edilib.

Alimlərin işi xüsusilə süni intellekt çiplərinin enerji səmərəliliyini artırmaq baxımından əhəmiyyətli hesab olunur. Çünki yeni material gələcəkdə məlumatların saxlanması və emalı üçün daha az enerji tələb edən elektron komponentlərin hazırlanmasına kömək edə bilər.

Yeni texnologiyanın sirri nədədir?

Tədqiqatın mərkəzində “multiferroik” adlanan xüsusi materiallar dayanır. Bu materiallar həm elektrik, həm də maqnit xüsusiyyətlərinə malikdir. Onların əsas üstünlüyü elektrik sahəsi vasitəsilə maqnit vəziyyətinə təsir göstərməyin mümkün olmasıdır. Belə materiallarda məlumatı saxlamaq üçün çox kiçik elektrik gərginliyindən istifadə etmək mümkündür. Bu isə gələcək kompüter yaddaşlarının və hesablama elementlərinin enerji sərfiyyatını azaltmaq üçün perspektivli istiqamət sayılır. Lakin indiyədək mühüm texniki problem mövcud idi. Multiferroik materiallar kompüter çiplərində istifadə olunacaq qədər nazikləşdirildikdə elektrik və maqnit xüsusiyyətlərini itirirdi. Alimlər bu problemi “ölü təbəqə” (dead layer) effekti adlandırırlar.

Braun Universitetinin komandası məhz bu maneəni aradan qaldırmağa çalışıb.

Alimlər nəyi dəyişdilər?

Tədqiqatçılar bismut ferrit adlı materialdan istifadə edərək xüsusi nazik təbəqə hazırlayıblar. Bunun üçün materialı disprozium skandat adlı əsasın üzərində yetişdirib, əlavə metal təbəqədən də istifadə ediblər. Bu quruluş materialın atom səviyyəsindəki strukturunu qorumağa və arzuolunmaz elektrik sahələrinin təsirini azaltmağa imkan verib. Nəticədə bismut ferrit çox kiçik qalınlığa qədər nazildildikdə belə özünün elektrik və maqnit xüsusiyyətlərini saxlayıb. Tədqiqatçılar materialda daha maraqlı bir xüsusiyyətin də yarandığını müşahidə ediblər: o, “alternmaqnetizm” adlanan qeyri-adi maqnit vəziyyəti nümayiş etdirib.

Bu maqnit forması ferromaqnit və antiferromaqnit materialların bəzi üstünlüklərini birləşdirir. Ferromaqnitlərdə məlumatı oxumaq üçün güclü maqnit siqnalları əldə etmək mümkündür, antiferromaqnitlər isə daha sürətli işləyə və bir-birinə yaxın yerləşdirilən komponentlər arasında maqnit maneələri yaradan təsirləri azalda bilər. Alternmaqnit materiallar isə sürət, kompakt yerləşmə və siqnalın oxuna bilməsi baxımından perspektivli hesab olunur.

Bu, süni intellektin enerji problemini həll edə bilərmi?

Hazırda süni intellekt sistemlərinin enerji tələbatı texnologiya sektorunun əsas problemlərindən biridir. Böyük dil modellərinin öyrədilməsi və işlədilməsi üçün güclü hesablama avadanlıqları lazımdır. Məlumatların yaddaşla prosessor arasında ötürülməsi də enerji sərfiyyatına səbəb olur. Yeni materiallar gələcəkdə daha az enerji ilə işləyən yaddaş və hesablama komponentlərinin hazırlanmasına şərait yarada bilər. Xüsusilə məlumatın saxlanması və emalının daha səmərəli təşkil edilməsi enerji itkilərini azaltmaq baxımından əhəmiyyətlidir.

Lakin burada vacib bir məqam var: Braun Universitetinin tədqiqatı hələ hazır süni intellekt çipinin yaradılması və ya elektrik sərfiyyatının konkret faizlə azaldılması demək deyil. Alimlər materialın fiziki xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırıblar. Onun real çiplərə inteqrasiyası, istehsal texnologiyasına uyğunlaşdırılması və praktik enerji qənaətinin ölçülməsi üçün əlavə tədqiqatlar tələb olunur. Tədqiqatın rəhbəri, Braun Universitetinin mühəndislik üzrə dosenti Lukas Karetta hesab edir ki, əldə olunan nəticə multiferroik materialların aşağı enerji sərfiyyatlı hesablama sistemlərində istifadəsinə doğru mühüm addımdır.

Süni intellektin gələcəyi yalnız proqram təminatından asılı olmayacaq

Süni intellekt sahəsində rəqabət indiyədək əsasən daha güclü modellərin, sürətli prosessorların və böyük məlumat bazalarının yaradılması üzərində qurulub. Lakin gələcəkdə texnologiyanın uğurunu onun nə qədər enerji sərf etməsi də müəyyən edə bilər. Daha səmərəli çiplər eyni elektrik enerjisi ilə daha çox hesablama aparmağa, məlumat mərkəzlərinin enerji yükünü azaltmağa və süni intellekt xidmətlərinin maya dəyərini aşağı salmağa kömək edə bilər.

Bununla belə, enerji qənaəti yalnız çipdən asılı deyil. Soyutma sistemləri, serverlərin iş rejimi, məlumatların ötürülməsi və proqram təminatının optimallaşdırılması da ümumi sərfiyyata təsir göstərir. Braun Universitetinin araşdırması hələ laboratoriya mərhələsində olan material texnologiyasıdır. Amma onun nəticələri göstərir ki, süni intellektin enerji probleminin həlli üçün təkcə daha güclü prosessorlar deyil, həm də tamamilə yeni fiziki materiallar və hesablama üsulları üzərində işləmək lazımdır.

N. Talıblı

AzPost.az

Post navigation

Previous: Bu göstərici insanı yanılda bilər – Artıq çəki necə qiymətləndirilməlidir?
Next: İlham Əliyev Almaniyanın xarici işlər nazirini qəbul edib

Oxşar xəbərlər

Pəhriz
  • Maraqlı

Bu göstərici insanı yanılda bilər – Artıq çəki necə qiymətləndirilməlidir?

User 17 Noyabr 2026 - 17:18
mahni oxumaq
  • Maraqlı

İnsanlar niyə eyni mahnıya dəfələrlə qulaq asır? – Alimlər 5 səbəbi açıqladı

User 17 Noyabr 2026 - 09:50
burcler
  • Maraqlı

Sevgi, pul və iş -17 noyabrda bürcləri nələr gözləyir?

User 17 Noyabr 2026 - 09:30

xƏBƏR

ilham alman xin
  • Siyasət

İlham Əliyev Almaniyanın xarici işlər nazirini qəbul edib

User 17 Noyabr 2026 - 17:38
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev noyabrın 17-də Almaniya Federativ Respublikasının xarici işlər naziri Yohan David Vadefulun başçılıq...
Read more about İlham Əliyev Almaniyanın xarici işlər nazirini qəbul edib
Süni intellektin elektrik sərfiyyatı azala bilər- Alimlərdən yeni texnologiya suni intelekt
  • Maraqlı

Süni intellektin elektrik sərfiyyatı azala bilər- Alimlərdən yeni texnologiya

User 17 Noyabr 2026 - 17:28
Bu göstərici insanı yanılda bilər – Artıq çəki necə qiymətləndirilməlidir? Pəhriz
  • Maraqlı

Bu göstərici insanı yanılda bilər – Artıq çəki necə qiymətləndirilməlidir?

User 17 Noyabr 2026 - 17:18
2027-ci ildə sosial paket kimləri əhatə edəcək? – Pensiya və müavinətlərlə bağlı yeni rəqəmlər BUDCE02
  • Baş Yazı

2027-ci ildə sosial paket kimləri əhatə edəcək? – Pensiya və müavinətlərlə bağlı yeni rəqəmlər

User 17 Noyabr 2026 - 16:58
ƏSA Teatrının aktrisası Leyla Musayeva vəfat etdi leyla
  • Sosial

ƏSA Teatrının aktrisası Leyla Musayeva vəfat etdi

User 17 Noyabr 2026 - 16:38
  • Haqqımızda
  • Əlaqə
Copyright © Bütün hüquqlar qorunur | ReviewNews by AF themes.