Təbiəti qorumaq artıq təkcə fərdlərin ekoloji vicdan məsələsi deyil, həm də qlobal maliyyə nəhənglərinin əsas biznes strategiyasıdır. Bu gün dünya iqtisadiyyatında sürətlə yayılan “Yaşıl Bankçılıq” (Green Banking), ənənəvi bank xidmətlərindən fərqli olaraq, investisiyaların və kreditlərin ətraf mühitə vurduğu zərəri minimuma endirməyi hədəfləyir.
Tarixi maraqlı fakt
Bir çoxumuz yaşıl bankçılığın yeni bir trend olduğunu düşünsək də, onun təməli 1980-ci illərdə ABŞ-da qoyulub. Həmin dövrdə bəzi Amerika bankları ekoloji çirklənməyə səbəb olan sənaye layihələrini maliyyələşdirdiklərinə görə məhkəmə tərəfindən milyonlarla dollar dəyərində cərimələnmişdilər. Bu hadisə bankları kredit ayırarkən layihələrin “ekoloji təmizliyini” yoxlamağa məcbur etdi.
Bu gün nələr dəyişir?
Müasir dövrdə banklar artıq sadəcə kağızsız dövriyyəyə (rəqəmsal bankçılıq) keçməklə kifayətlənmirlər. Onlar karbon emissiyasını azaldan layihələrə (məsələn, günəş və külək elektrik stansiyaları, elektromobillərin alışı və ya binaların izolyasiyası) daha aşağı faiz dərəcələri ilə “Yaşıl Kreditlər” təklif edirlər. Digər tərəfdən, ekologiyaya zərər vuran kömür və ya ağır neft sənayesi layihələrinə kredit ayrılması qlobal səviyyədə məhdudlaşdırılır.
Azərbaycan banklarını nə gözləyir?
Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi tarixi COP29 sammitində əldə olunan ən böyük qələbələrdən biri “Bakı Maliyyə Hədəfi” (Baku Finance Goal) oldu. Bu razılaşma ilə inkişaf etmiş ölkələr iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə üçün hər il 1.3 trilyon dollar həcmində iqlim maliyyəsi cəlb etməyi hədəfləyiblər. Bəs bu nəhəng rəqəmin Azərbaycan daxili bank sektoruna təsiri necə olacaq?
Dünya Bankı Qrupunun İqlim və İnkişaf Hesabatına əsasən, Azərbaycanın 2060-cı ilə qədər karbon emissiyalarını sürətlə azaltması və “Net Sıfır” hədəfinə çatması üçün ümumilikdə 44 milyard dollar məbləğində investisiyaya ehtiyacı var. Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının (ABA) açıqladığı rəsmi faktlara görə bu investisiyanın 40%-i, yəni təxminən 17.6 milyard dolları məhz yerli bank sektoru tərəfindən yaşıl maliyyə vasitəsilə təmin edilməlidir.
Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) artıq kommersiya bankları üçün “Yaşıl Taksonomiya” (Green Taxonomy) qaydalarını tətbiq etməyə başlayıb. Bu qaydalar hansı kreditlərin rəsmi olaraq “ekoloji təmiz” adlandırıla biləcəyini dəqiq müəyyən edir.
Yerli banklarımız artıq bu sahədə beynəlxalq fondlarla əməkdaşlığı gücləndirirlər. Məsələn, Qlobal İqlim Tərəfdaşlığı Fondu (GCPF) Azərbaycanın aparıcı banklarına (məsələn, Unibank və s.) yaşıl kreditləşməni stimullaşdırmaq üçün milyonlarla dollar həcmində birbaşa xarici investisiyalar ayırmağa başlayıb.
