Duz süfrəmizin ən adi məhsullarından biridir. Şorba, salat, ət və xəmir yeməklərinə əlavə etdiyimiz duzun miqdarına çox vaxt fikir vermirik. Halbuki orqanizmin ehtiyacından artıq natrium qəbul edilməsi uzunmüddətli perspektivdə sağlamlıq problemləri yarada bilər.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) 2026-cı ildə açıqladığı məlumatlara görə, dünyada böyüklər orta hesabla gündə 4278 milliqram natrium qəbul edir. Bu, təxminən 11 qram duza bərabərdir.
ÜST böyüklər üçün gündə 2000 milliqramdan az natrium, yəni 5 qramdan az duz qəbul etməyi tövsiyə edir. Başqa sözlə, qlobal orta istehlak tövsiyə edilən səviyyədən iki dəfədən çoxdur.
Problem yalnız süfrə duzu deyil
İnsanların çoxu duzu yalnız yeməyə əlavə etdiyi ağ kristallar kimi düşünür. Əslində natrium hazır və emal olunmuş qidaların tərkibində də ola bilər.
Çörək, kolbasa və digər emal olunmuş ət məhsulları, müxtəlif souslar, hazır şorbalar, konservlər, duzlu qəlyanaltılar və fast-food məhsulları gündəlik natrium qəbulunu əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.
Bu səbəbdən yemək hazırlanarkən duzu azaltmaq vacib olsa da, yalnız duz qabından istifadəni azaltmaq kifayət etməyə bilər. Məhsulun etiketində natrium miqdarına baxmaq da əhəmiyyətlidir.
Çox duz orqanizmə nə edir?
ÜST yüksək natrium qəbulunun əsas nəticələrindən birinin qan təzyiqinin yüksəlməsi olduğunu bildirir. Yüksək təzyiq isə ürək-damar xəstəliklərinin əsas risk faktorlarından biridir.
ÜST-nin məlumatına görə, yüksək natrium istehlakı ürək-damar xəstəlikləri ilə yanaşı böyrək xəstəlikləri və bir sıra digər sağlamlıq problemləri ilə də əlaqələndirilir.
2023-cü ildə dünyada həddindən artıq natrium istehlakı ilə əlaqəli təxminən 1,7 milyon ölüm qeydə alındığı hesablanıb.
Duzu necə azaltmaq olar?
Bunun üçün bütün yeməkləri dadsız etmək lazım deyil. Duzun bir hissəsini göyərti, limon şirəsi, sarımsaq və digər ədviyyatlarla əvəz etmək mümkündür.
Hazır qidaların istehlakını azaltmaq, məhsul alarkən etiketdə natrium göstəricisinə baxmaq və süfrədə yeməyə avtomatik olaraq əlavə duz tökməmək də kömək edə bilər.
Əsas məsələ duzu tamamilə qidadan çıxarmaq deyil. Məqsəd gündəlik istehlakı 5 qramdan aşağı saxlamağa çalışmaqdır.
ÜST duz istehlakının azaldılmasını xroniki xəstəliklərin yükünü azaltmaq üçün ən səmərəli və nisbətən ucuz tədbirlərdən biri hesab edir.
