Telefon
Son zamanlar Azərbaycanda və dünyada telefonla edilən fırıldaq zənglərinin yeni forması yayılıb. AzPost xəbər verir ki, dələduzlar özlərini sosial sorğuçular və ya tədqiqat mərkəzlərinin əməkdaşları kimi təqdim edərək vətəndaşlara zəng edir, onların səsini yazıb, gələcəkdə deepfake texnologiyası ilə sui-istifadə edirlər.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, belə fırıldaqçılar zəng zamanı insanları mümkün qədər uzun müddət telefon xəttində saxlamağa çalışırlar. Çünki səsin dəqiq klonlaşdırılması üçün fon səsləri və intonasiya dəyişikliyi olmadan ən azı 20-30 saniyəlik səs yazısı lazımdır.
Bu üsulla dələduzlar əldə etdikləri səsi sonradan deepfake texnologiyası vasitəsilə insanın adından müxtəlif mesajlar, səsli müraciətlər və ya hətta bank əməliyyatları üçün istifadə edə bilirlər. Xüsusilə, son illər səs və görüntü deepfake-lərinin birləşdirilməsi ilə həyata keçirilən dələduzluqlar texnoloji bilikləri olan şəxsləri belə çaşdırır.
İT təhlükəsizlik üzrə mütəxəssislər bildirir ki, telefonla edilən belə zənglərin məqsədi bəzən sadəcə şəxsi məlumatları öyrənmək deyil, həm də insanın səsini imitasiya etməklə onu sonradan başqa telefon zənglərinə və ya internetdə yayımlanan görüntülərə sinxronlaşdırmaqdır. Dələduzlar bu səsi müəyyən səhnələrə, video mesajlara və ya bank əməliyyat sistemlərinə yerləşdirə bilirlər.
Ekspertlər tövsiyə edir ki, tanımadığınız nömrədən gələn zəngdə sorğu və ya lotereya təklifi təqdim edilərsə, uzun müddət danışmaqdan çəkinin. Hər hansı tədqiqat və ya sorğu üçün səs yazısının toplanması qeyri-qanuni və etik qaydalara zidd hesab olunur.
Dələduzlar bəzən zənglərin inandırıcı olması üçün zəif mobil əlaqə, fon səsləri, nəqliyyat uğultusu və digər təsirlərdən də istifadə edirlər. Bu üsul səs yazısını daha real və “canlı” göstərir, həmçinin təhlükəsizlik sistemlərindən yayınmağa imkan yaradır.
Mütəxəssislər həmçinin qeyd edir ki, telefon zəngləri zamanı şəxsi məlumatlar, PIN kodlar, kart nömrələri və ya ailə üzvlərinə aid məlumatların paylaşılması qətiyyən məsləhət görülmür. Belə zənglər zamanı zəng edən şəxs istənilən rəsmi təşkilatı təmsil etdiyini iddia etsə belə, məlumat verməkdən imtina etmək və zəngi sonlandırmaq ən doğru addımdır.
Təhlükədən qorunmaq üçün zəng edənin identifikasiyası xidmətlərindən və mobil tətbiqlərdən istifadə etmək, şübhəli nömrələri bloklamaq tövsiyə olunur.
