Son illərin statistik məlumatları dünyada və ölkəmizdə psixi sağlamlıq problemlərinin, xüsusən də depressiya və təşviş pozuntularının kəskin artdığını göstərir. Tanınmış psixiatrlar bu artımı sadəcə “həyatın çətinləşməsi” ilə deyil, müasir həyat tərzinin gətirdiyi fundamental dəyişikliklərlə əlaqələndirirlər.
İnformasiya yükü və “Rəqəmsal Yorğunluq”
Psixiatrın fikrincə, insan beyni təkamül baxımından bu qədər böyük həcmdə informasiyanı qəbul etməyə hazır deyil. Sosial şəbəkələr, fasiləsiz xəbər axını və “mükəmməl həyat” illüziyası insanlarda daxili narahatlıq və özünü yetərsiz hiss etmə duyğusunu gücləndirir. Bu da xroniki stresin əsas mənbəyinə çevrilir.
Psixi pozuntuların artmasına səbəb olan 3 əsas amil:
-
Yalnızlıq və Sosial İzolyasiya: Texnologiya bizi dünyayla bağlasa da, real insan ünsiyyətini minimuma endirib. Psixiatr qeyd edir ki, emosional yaxınlığın olmaması insanın psixi dayanıqlığını zəiflədir.
-
Yuxu və Qidalanma Rejiminin Pozulması: Süni işıqlandırma və gecə saatlarına qədər ekran qarşısında qalmaq melatonin hormonunun ifrazını pozur. Yuxusuzluq isə birbaşa olaraq nevroz və depressiyanın “qapısını açır”.
-
Qeyri-müəyyənlik və Gələcək Qorxusu: Qlobal iqtisadi dəyişikliklər və ekoloji qayğılar insanlarda “sabah nə olacaq?” sualını xroniki hala gətirib. Bu da ümumi təşviş pozuntusunun (anxiety) yayılmasına səbəb olur.
Stiqmaların qırılması: İnsanlar artıq həkimə gedir
Maraqlı məqamlardan biri də odur ki, artım həm də diaqnostikanın yaxşılaşması ilə bağlıdır. Əvvəllər insanlar psixiatra müraciət etməkdən çəkinirdilərsə, indi psixi sağlamlığın fiziki sağlamlıq qədər vacib olduğu dərk edilir. Bu, statistikada rəqəmlərin artmasına səbəb olsa da, əslində müsbət tendensiyadır.
Nə etməli?
Ekspert xəbərdarlıq edir ki, psixi sağlamlığı qorumaq üçün “rəqəmsal detoks” (interneti məhdudlaşdırmaq), fiziki aktivlik və ən əsası, problemləri içəridə boğmadan peşəkar dəstək almaq lazımdır. Unutmayın ki, psixi pozuntu zəiflik deyil, tibbi yardıma ehtiyacı olan bir vəziyyətdir.
