Dünya maliyyə bazarlarında və daxili bazarda investorların, eləcə də sadə vətəndaşların ən çox verdiyi suallardan biri budur: Qızıl ucuzlaşacaq, yoxsa bu tarixi yüksəliş hələ davam edəcək?
Qızıl əsrlərdir ki, iqtisadi böhranlar, inflyasiya və geosiyasi gərginliklər zamanı kapitalı qorumaq üçün ən etibarlı sığınacaq (safe haven) hesab olunur. Son dövrlərdə qızılın bir unsiya üçün qiymətinin ardıcıl rekordlar qırması bu sualı daha da aktuallaşdırıb.
Bəs yaxın gələcəkdə qızıl bazarında bizi nə gözləyir? Qiymətləri aşağı çəkə biləcək faktorlar hansılardır?
Qızılı ucuzlaşdıra biləcək “ayı” faktorları
Qızılın qiymətinin aşağı düşməsi üçün qlobal iqtisadiyyatda müəyyən şərtlərin yerinə yetirilməsi lazımdır. Analitiklər qiymətləri aşağı çəkə biləcək əsas amilləri belə qruplaşdırırlar:
Mərkəzi Bankların (xüsusilə ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin – FED) siyasəti: Əgər FED inflyasiyaya qarşı mübarizədə faiz dərəcələrini gözləniləndən daha uzun müddət yüksək saxlasa və ya yenidən artırsa, bu, ABŞ dollarını gücləndirir. Güclü dollar və yüksək faiz mühiti qızılı investorlar üçün daha az cəlbedici edir, çünki qızıl özlüyündə faiz gəliri gətirmir.
Geosiyasi gərginliyin azalması: Yaxın Şərqdə, Şərqi Avropada və digər regionlardakı münaqişələrin diplomatik yollarla zəifləməsi bazarlardakı qorxu faktorunu azaldır. Risk iştahı artan investorlar qızıldan çıxaraq daha çox gəlir vəd edən səhmlərə və kriptovalyutalara yönəlirlər.
Mərkəzi bankların alış tempini azaltması: Son illərdə Çin, Hindistan və Türkiyə kimi ölkələrin mərkəzi banklarının qlobal ehtiyatlar üçün tonlarla qızıl alması qiyməti yuxarıda saxlayan əsas mexanizm idi. Bu tələbin zəifləməsi bazarda təklif bolluğu yaradaraq qiyməti aşağı sala bilər.
Qiymətlərin kəskin düşməsini əngəlləyən nədir?
Bütün bu ehtimallara rəğmən, ekspertlər qızılın qiymətində kəskin və uzunmüddətli ucuzlaşma gözləmirlər. Çünki hazırkı qlobal makroiqtisadi mənzərə qızılın arxasında güclü bir fundamental dəstək yaradır:
Qlobal inflyasiya və borc böhranı: Dünyanın aparıcı iqtisadiyyatlarında kağız pulların dəyərsizləşməsi və dövlət borclarının rekord həddə çatması fonunda qızıl yeganə “real aktiv” kimi dəyərini saxlayır.
Texnoloji və sənaye tələbatı: Yaşıl enerji keçidi, mikrosxemlərin istehsalı və kosmik sənayedə qızıldan istifadə artmaqdadır.
3. Yerli bazara təsir necə olacaq?
Dünya birjasında qızılın unsiya qiymətinin dəyişməsi Azərbaycanın daxili bazarına (məsələn, “Moskva” univermağı və digər zərgərlik mərkəzlərinə) birbaşa təsir edir.
Beynəlxalq birjada qiymətlər 2-3% düşsə belə, yerli bazarda qramla satılan qızılın qiymətində kəskin ucuzlaşma dərhal hiss olunmur. Bunun səbəbi idxal xərcləri, logistika və yerli satıcıların marjasıdır. Lakin qlobal trend uzunmüddətli xarakter alarsa, daxili bazarda da qram qiymətlərində müəyyən korreksiya (azalma) qaçılmaz olur.
Yaxın perspektivdə qızılın qiymətində kəskin bir “çöküş” gözlənilmir. Bazarda qısa-orta müddətli korreksiyalar (müvəqqəti 5-10%-lik ucuzlaşmalar) baş verə bilər və bu, tamamilə təbiidir. Hətta bir çox iri investisiya bankları bu cür müvəqqəti geri çəkilmələri qızıl almaq üçün növbəti bir şans kimi qiymətləndirirlər.
Əgər məqsədiniz uzunmüddətli (3-5 illik) yığımdırsa, qızılın cari dalğalanmalarına baxmayaraq portfelinizdə yer alması riskləri sığortalamaq üçün ən doğru addımdır. Qısa müddətli spekulyativ qazanclar üçün isə qızıl hazırda kifayət qədər riskli bir alətə çevrilib.
Samir Abdulla
