Beynəlxalq alimlər qrupu Yer üzündə texnoloji sivilizasiyanın qarşıdakı min il ərzində necə inkişaf edə biləcəyini qiymətləndirmək üçün yeni model hazırlayıb. Araşdırmada nəzərdən keçirilən 10 fərqli ssenari göstərib ki, bəşəriyyətin gələcəyi təkcə xarici təhlükələrdən deyil, həm də resurslardan necə istifadə etməsindən və böhranlardan çıxmaq bacarığından asılıdır.
Tədqiqat çərçivəsində alimlər riyazi hesablamaları əsas göstəricilərin təsadüfi dəyişiklikləri ilə birləşdiriblər. Hər bir ssenaridə texnoloji inkişaf tempi, təbii resursların əlçatanlığı, böyük miqyaslı böhranların başvermə ehtimalı və sivilizasiyanın tənəzzül dövrlərindən sonra bərpa qabiliyyəti nəzərə alınıb.
Əsas göstərici – texnoloji inkişafın davamlılığı
Araşdırmada əsas meyarlardan biri sivilizasiyanın yüksək texnoloji inkişaf səviyyəsini nə qədər müddət qoruya bilməsi olub. Bəzi modellərdə bəşəriyyət ciddi böhranlarla üzləşmədən davamlı inkişaf edir. Digər ssenarilərdə isə inkişaf dövrləri tənəzzül və sonrakı bərpa mərhələləri ilə növbələşir.
Resurslardan istifadə həlledici rol oynayır
Tədqiqatın nəticələrinə görə, uzunmüddətli sabitliyə ən güclü təsir göstərən iki amil bunlardır:
təbii resursların istifadə sürəti;
cəmiyyətin böhranlardan sonra uyğunlaşma və bərpa qabiliyyəti.
Alimlərin fikrincə, resurslardan səmərəli istifadə sivilizasiyanın qorunması üçün qlobal fəlakətlərdən müdafiə qədər vacib ola bilər.
Model yadplanetli həyatın axtarışına da tətbiq edilib
Tədqiqat müəllifləri hazırladıqları modeli kainatda digər texnoloji sivilizasiyaların axtarışında da tətbiq ediblər.
Onların qənaətinə görə, başqa sivilizasiyaların mövcudluğunu qiymətləndirərkən yalnız onların nə qədər yaşadığını deyil, həm də kosmik məsafələrdən müşahidə oluna biləcək texnoloji izlər buraxdıqları dövrləri nəzərə almaq lazımdır.
Fermi paradoksuna yeni baxış
Araşdırma müəllifləri hesab edirlər ki, sivilizasiyaların inkişafı dövri xarakter daşıyırsa, bu halda kosmosdan heç bir siqnal almamağımız kainatda ağıllı həyatın olmadığı anlamına gəlmir.
Bu yanaşma elm dünyasında məşhur olan Fermi paradoksuna yeni izah təqdim edir. Paradoksun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, kainatda çoxlu sayda inkişaf etmiş sivilizasiyanın mövcud ola biləcəyi ehtimal edilsə də, indiyədək onların izinə rast gəlinməyib.
Bu, gələcəyin proqnozu deyil
Alimlər xüsusi vurğulayırlar ki, hazırlanan model Yerin gələcəyini dəqiq proqnozlaşdırmır.
Model texnoloji cəmiyyətlərin inkişaf qanunauyğunluqlarını araşdırmaq üçün hazırlanıb və göstərir ki, sivilizasiyalar yalnız fasiləsiz inkişaf və ya tam məhv olma ssenarisi ilə deyil, dəfələrlə tənəzzül edib yenidən yüksəlmə yolu ilə də inkişaf edə bilərlər.
