Azərbaycan elmində 20 mindən çox alim və tədqiqatçı fəaliyyət göstərir. Son illər elm sahəsində aparılan islahatlar fonunda alimlərin əməkhaqqının artırılması da ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biridir.
Bəs hazırda ölkədə neçə alim var, onların elmi dərəcələr üzrə bölgüsü necədir və 2026-cı ildə maaş artımı gözlənilirmi?
Rəsmi statistik göstəricilərə əsasən, Azərbaycanda elmi tədqiqat və işləmələrlə məşğul olan 20 mindən çox mütəxəssis və alim çalışır.
Elmi dərəcələr üzrə bölgü belədir:
Fəlsəfə doktorları – təxminən 12–14 min nəfər;
Elmlər doktorları – təxminən 3–3,5 min nəfər.
Bundan əlavə, ali təhsil müəssisələrində həm dərs deyən, həm də elmi tədqiqatlarla məşğul olan 10 mindən çox elmi-pedaqoji işçi fəaliyyət göstərir. Onların əhəmiyyətli hissəsi də elmi dərəcəyə malikdir.
AMEA-nın akademik və müxbir üzvləri
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında (AMEA) 60-a yaxın akademik, 100-ə yaxın müxbir üzv fəaliyyət göstərir. Bunlar ölkənin ən yüksək elmi statusa malik alimləri hesab olunur.
Elmi müəssisələrin sayı
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına görə, Azərbaycanda müxtəlif istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərən 130-dan çox elmi təşkilat və müəssisə mövcuddur. Elmi-tədqiqat müəssisələrində çalışanların təxminən 72 faizi birbaşa tədqiqatçılardır. 35,2 faizi isə fəlsəfə doktoru və ya elmlər doktoru elmi dərəcəsinə malikdir.
Alimlərin maaşı artacaq?
2026-cı ildə alimlərin əməkhaqqının artırılması ilə bağlı hələlik rəsmi qərar qəbul edilməyib. Bununla belə, AMEA və aidiyyəti dövlət qurumları bu istiqamətdə hazırlıq işləri apardıqlarını bildirirlər. AMEA rəhbərliyi bəyan edib ki, ölkədə əməkhaqlarının ümumi artımı fonunda alimlərin də maaşlarının artırılması ilə bağlı hökumətə təkliflər hazırlanır.
Hansı dəyişikliklər gözlənilir?
Müzakirə olunan əsas istiqamətlər bunlardır:
alimlərin əməkhaqqının artırılması ilə bağlı hökumətə xüsusi təkliflərin təqdim edilməsi;
differensial əməkhaqqı sisteminin tətbiqi;
maaşların elmi fəaliyyətin nəticələrinə, beynəlxalq elmi jurnallarda dərc olunan məqalələrin sayına və onlara edilən istinadlara əsasən müəyyənləşdirilməsi;
elmlər doktoru və fəlsəfə doktoru elmi dərəcələrinə görə ödənilən dövlət əlavələrinin artırılması.
2026-cı ilin yanvar-aprel aylarında Azərbaycanda orta aylıq nominal əməkhaqqı 1172,1 manata yüksəlib.
Bundan başqa, Əmək Məcəlləsinə edilən son dəyişikliklərə əsasən minimum əməkhaqqına ildə ən azı bir dəfə yenidən baxılması nəzərdə tutulur. Ekspertlər hesab edirlər ki, bu dəyişiklik gələcəkdə elm və təhsil sahəsində çalışanların da maaşlarına təsir göstərə bilər. Eyni zamanda, 2026-cı il dövlət büdcəsində hərbi qulluqçular, hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları və bəzi dövlət qurumlarının işçiləri üçün 10–20 faiz maaş artımları planlaşdırılıb.
Hazırda Azərbaycanda 20 mindən çox alim və tədqiqatçının böyük hissəsini fəlsəfə doktorları və elmlər doktorları təşkil edir. Alimlərin maaşlarının artırılması ilə bağlı rəsmi qərar verilməsə də, AMEA-da yeni əməkhaqqı modelinin hazırlanması və elmi fəaliyyətə əsaslanan differensial ödəniş sisteminin tətbiqi istiqamətində işlərin aparıldığı bildirilir. Bu isə yaxın dövrdə elm sahəsində çalışanların sosial təminatının yaxşılaşdırılması ilə bağlı qərarların qəbul olunacağına dair gözləntiləri artırır.
Samir Abdulla
