Beyin
Yaş artdıqca yaddaşın zəifləməsi bir çox insanı narahat edir. Lakin alimlər bildirirlər ki, beyin də əzələlər kimi müntəzəm “məşq” tələb edir. Son illərdə aparılan beynəlxalq araşdırmalar göstərir ki, gündəlik həyat tərzində edilən kiçik dəyişikliklər yaddaşın uzun müddət qorunmasına, diqqətin artmasına və demensiya riskinin azalmasına kömək edə bilər.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, beynin sağlamlığı yalnız genetika ilə deyil, qidalanma, yuxu, fiziki aktivlik və sosial həyatla da sıx bağlıdır.
1. Gündə ən azı 30 dəqiqə hərəkət edin
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) və Amerika Neyrologiya Akademiyasının məlumatına görə, müntəzəm fiziki aktivlik beyinə qan axınını artırır və yeni sinir əlaqələrinin yaranmasını stimullaşdırır.
Sadə gəzinti, velosiped sürmək və ya üzgüçülük belə yaddaşın qorunmasına müsbət təsir göstərir.
2. Aralıq dənizi tipli qidalanmaya üstünlük verin
Araşdırmalar göstərir ki, tərəvəz, meyvə, balıq, zeytun yağı, paxlalılar və qoz-fındıqla zəngin qidalanma beyin hüceyrələrini qoruyur.
Xüsusilə omeqa-3 yağ turşuları iltihabı azaldır və sinir hüceyrələrinin fəaliyyətini dəstəkləyir.
3. Hər gecə 7–9 saat yatın
Yuxu zamanı beyin gün ərzində toplanan məlumatları emal edir və yaddaşı möhkəmləndirir.
Harvard Tibb Məktəbinin araşdırmalarına görə, xroniki yuxusuzluq diqqətin azalmasına, unutqanlığın artmasına və uzunmüddətli idrak pozğunluqlarına səbəb ola bilər.
4. Yeni biliklər öyrənin
Yeni dil öyrənmək, musiqi alətində ifa etmək, kitab oxumaq və ya şahmat oynamaq beyin üçün ən yaxşı məşqlərdən hesab olunur.
Alimlər bildirirlər ki, yeni bacarıqlar öyrənmək sinir hüceyrələri arasında yeni əlaqələrin yaranmasına kömək edir.
5. Sosial əlaqələri qoruyun
Tənhalıq yalnız psixoloji deyil, həm də nevroloji risk faktorudur.
Araşdırmalar göstərir ki, dostlarla ünsiyyət, ailə ilə vaxt keçirmək və ictimai fəaliyyətlərdə iştirak edən insanlarda yaddaş zəifləməsi daha gec başlayır.
6. Stressi idarə etməyi öyrənin
Uzunmüddətli stress zamanı kortizol hormonunun artması beynin yaddaşa cavabdeh olan hippokamp nahiyəsinə mənfi təsir göstərə bilər.
Meditasiya, nəfəs məşqləri və təbiətdə gəzinti stress səviyyəsini azaltmağa kömək edir.
7. Şəkər və emal olunmuş qidaları azaldın
Dietoloqlar xəbərdarlıq edirlər ki, yüksək şəkərli qidaların həddindən artıq qəbulu iltihab proseslərini artırır və beyin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.
Əvəzində tam taxıllar, tərəvəz və keyfiyyətli zülal mənbələrinə üstünlük verilməsi tövsiyə olunur.
8. Qan təzyiqi və şəkəri nəzarətdə saxlayın
Hipertoniya və şəkərli diabet beyin damarlarını zədələyə bilər.
Həkimlər 40 yaşdan sonra qan təzyiqi, xolesterin və qan şəkərinin mütəmadi yoxlanılmasını vacib hesab edirlər.
9. Siqaret və həddindən artıq alkoqoldan uzaq durun
Siqaret beyinə gedən oksigeni azaldır, alkoqolun həddindən artıq istifadəsi isə sinir hüceyrələrinin fəaliyyətini zəiflədir.
Mütəxəssislər bu vərdişlərdən imtina etməyin həm ürək, həm də beyin sağlamlığı üçün vacib olduğunu bildirirlər.
10. Beyni hər gün işlədin
Krossvord həll etmək, məntiq oyunları oynamaq, yeni marşrutla işə getmək və ya gündəlik işləri fərqli üsulla yerinə yetirmək belə beyin üçün faydalıdır.
Nevroloqlar hesab edirlər ki, beynin aktiv saxlanılması yaşa bağlı idrak zəifləməsini ləngidə bilər.
Alimlər vurğulayırlar ki, beyin sağlamlığını qorumağın sirri bahalı preparatlarda deyil, gündəlik vərdişlərdə gizlənir. Düzgün qidalanma, müntəzəm hərəkət, keyfiyyətli yuxu və aktiv sosial həyat yaddaşı uzun illər güclü saxlamağa kömək edə bilər.
Mütəxəssislərin fikrincə, beyin sağlamlığına gənc yaşlardan diqqət yetirmək gələcəkdə demensiya və digər nevroloji xəstəliklərin riskini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. Bu səbəbdən sağlam həyat tərzi yalnız bədən üçün deyil, beyin üçün də ən yaxşı investisiya hesab olunur.
