Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesinin mühüm mərhələlərindən biri hesab olunan Vaşinqton Bəyannaməsinin imzalanmasından bir il ötür.
2025-ci il avqustun 8-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan Vaşinqtonda keçirilən görüşün nəticələrinə dair Birgə Bəyannamə imzalayıblar.
Sənəd Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması, sülh sazişinin yekunlaşdırılması, ATƏT-in Minsk prosesinin bağlanması və regionda nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması baxımından mühüm siyasi çərçivə formalaşdırıb.
Sülh sazişinin mətni razılaşdırıldı
Vaşinqton görüşünün əsas nəticələrindən biri Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh və dövlətlərarası münasibətlərin qurulmasına dair sazişin razılaşdırılmış mətninin əldə olunması olub.
Birgə Bəyannaməyə əsasən, Azərbaycan Prezidenti və Ermənistan Baş naziri sazişin xarici işlər nazirləri tərəfindən paraflanmasına şahidlik ediblər.
Tərəflər sənədin imzalanması və yekun ratifikasiyası üçün əlavə tədbirlərin görülməsinin davam etdirilməsinin vacibliyini qəbul ediblər.
Bununla yanaşı, iki ölkə arasında sülhün təmin edilməsi və möhkəmləndirilməsinin vacibliyi vurğulanıb.
Minsk prosesi tarixə çevrildi
Vaşinqton Bəyannaməsinin mühüm nəticələrindən biri də ATƏT-in Minsk Prosesi və onunla əlaqəli strukturlarının bağlanması istiqamətində atılan addımlar oldu.
Azərbaycan və Ermənistanın xarici işlər nazirləri ATƏT-ə birgə müraciət imzalayaraq Minsk Prosesi və əlaqəli strukturlarının bağlanmasını təklif etdilər.
ATƏT Nazirlər Şurasının 1 sentyabr 2025-ci il tarixində qəbul etdiyi qərardan sonra proses yekun mərhələyə keçdi və 30 noyabr 2025-ci ildə Minsk Prosesi və onun əlaqəli strukturlarının bağlanması başa çatdı.
Beləliklə, 1990-cı illərdən Azərbaycan-Ermənistan münaqişəsinin həlli üçün yaradılmış beynəlxalq mexanizmlərdən biri rəsmi şəkildə fəaliyyətini dayandırdı.
Naxçıvanla bağlantı məsələsi ön plana çıxdı
Vaşinqton Bəyannaməsində regiondakı nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması məsələsinə də xüsusi yer ayrılıb.
Azərbaycan və Ermənistan liderləri ölkələr arasında və regionda nəqliyyat bağlantılarının açılmasının sülh, sabitlik və rifah baxımından əhəmiyyətini təsdiqləyiblər.
Sənəddə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz bağlantının təmin edilməsi və Ermənistan üçün də beynəlxalq və ölkədaxili bağlantılar baxımından qarşılıqlı faydaların yaradılması nəzərdə tutulur.
Bu istiqamətdə əsas layihələrdən biri Ermənistan ərazisində həyata keçirilməsi nəzərdə tutulan “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu” – TRIPP layihəsidir.
Bəyannaməyə əsasən, Ermənistan bu bağlantı layihəsinin çərçivəsinin müəyyənləşdirilməsi üçün ABŞ və qarşılıqlı müəyyən edilmiş üçüncü tərəflərlə əməkdaşlıq etməlidir.
“Keçmiş münaqişənin əsiri olmayan gələcək”
Vaşinqton sənədinin siyasi baxımdan diqqətçəkən məqamlarından biri Azərbaycan və Ermənistanın keçmiş münaqişənin əsiri olmayan gələcəyə doğru hərəkət etməyə dair mövqeyidir.
Tərəflər BMT Nizamnaməsi və 1991-ci il Almatı Bəyannaməsinə uyğun olaraq dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət əsasında yeni münasibətlərin qurulmasının vacibliyini vurğulayıblar.
Bəyannamədə beynəlxalq sərhədlərin toxunulmazlığı və ərazi əldə etmək üçün gücdən istifadənin yolverilməzliyi əsas prinsiplər kimi göstərilib.
Azərbaycan və Ermənistan liderləri həmçinin gələcəkdə hər hansı qisas cəhdini rədd və istisna etdiklərini bildiriblər.
Vaşinqton Bəyannaməsinin əsas nəticəsi nə oldu?
Bəyannamənin imzalanmasından keçən bir il ərzində sənəddə nəzərdə tutulan bir sıra siyasi istiqamətlər üzrə mühüm addımlar atılıb. Ən konkret nəticələrdən biri ATƏT-in Minsk Prosesi və onunla əlaqəli strukturlarının fəaliyyətinin dayandırılmasıdır.
Digər mühüm istiqamət Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişinin mətninin razılaşdırılması və paraflanması olub.
Eyni zamanda, regionda nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması məsələsi Azərbaycan-Ermənistan gündəliyinin əsas mövzularından birinə çevrilib.
Bu baxımdan 8 avqust 2025-ci il tarixli Vaşinqton Bəyannaməsi təkcə iki ölkə arasında sülh prosesinin növbəti mərhələsini müəyyən edən sənəd deyil, həm də Cənubi Qafqazda yeni siyasi və iqtisadi reallıqların formalaşdırılması üçün çərçivə yaradan sənəd kimi qiymətləndirilir.
İndi əsas məsələ Bəyannamədə müəyyənləşdirilən siyasi razılaşmaların tam hüquqi qüvvəyə minməsi və nəqliyyat layihələrinin praktik mərhələyə keçirilməsidir.
Bir il əvvəl Vaşinqtonda verilən mesajın mahiyyəti aydın idi: Azərbaycan və Ermənistan arasında uzunmüddətli qarşıdurma mərhələsindən sülh və əməkdaşlıq mərhələsinə keçid üçün siyasi baza yaradılıb. Bundan sonrakı mərhələnin əsas göstəricisi isə bu siyasi iradənin konkret hüquqi və iqtisadi nəticələrə çevrilməsi olacaq.
