Bəzən köhnə bir mahnı eşidirik, illər əvvəl çəkilmiş bir şəkilə baxırıq və ya uşaqlıqda getdiyimiz bir küçədən keçirik. Bir neçə saniyə ərzində keçmişdə yaşadığımız hisslər yenidən canlanır.
Bəs niyə bəzi xatirələr bizi sevindirir, bəziləri isə kövrəldir?
Bunun səbəblərindən biri beynin xatirələri yalnız hadisə kimi deyil, həmin hadisə zamanı yaşanan emosiyalarla birlikdə saxlamasıdır.
Bir mahnı bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Musiqi yaddaşla çox güclü əlaqəyə malikdir. Müəyyən bir mahnını eşidəndə onunla bağlı insan, məkan və hadisələr gözümüzün qarşısında canlana bilər.
Məsələn, gənclik illərində tez-tez dinlədiyiniz mahnını illər sonra təsadüfən eşitsəniz, həmin dövrün başqa detalları da yadınıza düşə bilər.
Bu səbəbdən musiqi bəzən sadəcə səs deyil, keçmişə açılan bir “qapı” kimi fəaliyyət göstərir.
Qoxuların təsiri daha da güclü ola bilər
Qoxu hissinin yaddaş və emosiyalarla əlaqəsi də xüsusilə diqqətçəkəndir.
Uşaqlıqda yaşadığınız evin qoxusu, nənənizin bişirdiyi yeməyin iyi və ya yağışdan sonra torpağın qoxusu sizdə illər əvvəlki hissləri yenidən yarada bilər.
Bəzən insan həmin xatirəni şüurlu şəkildə düşünməsə də, qoxu onu keçmiş hadisə ilə əlaqələndirə bilər.
Niyə uşaqlıq xatirələri xüsusi görünür?
İnsanların uşaqlıq və gənclik illərindən çoxlu xatirə saxlamasının bir səbəbi həmin dövrdə çoxlu “ilk”lərin yaşanmasıdır.
İlk məktəb günü, ilk dostluq, ilk böyük səyahət, ilk konsert və digər mühüm hadisələr beyində daha güclü iz buraxa bilər.
Bundan əlavə, insan sonrakı illərdə keçmiş həyatını xatırlayarkən həmin dövrü müəyyən qədər seçərək və yenidən mənalandıraraq yada sala bilər.
Keçmiş üçün darıxmaq nə deməkdir?
Keçmiş üçün darıxmaq həmişə insanın indiki həyatından narazı olduğu anlamına gəlmir.
Bəzən insan konkret hadisə üçün deyil, həmin dövrdə hiss etdiyi təhlükəsizlik, rahatlıq, gənclik və yaxınlıq hissi üçün darıxır.
Bu səbəbdən nostalji həm xoşbəxtlik, həm də kədər hissini eyni anda yarada bilər.
Əslində keçmiş dəyişmir, amma bizim ona münasibətimiz dəyişir.
Bəlkə də buna görə illər sonra eşitdiyimiz bir mahnı, gördüyümüz bir fotoşəkil və ya hiss etdiyimiz tanış qoxu bizə bir neçə saniyəlik də olsa, vaxtı geri qaytarılmış kimi hiss etdirir.
