Azərbaycanda pulunu yığanların qarşısında indi eyni sual dayanır: vəsaiti bankda saxlamaq daha sərfəlidir, qızıl almaq, mənzilə yatırım etmək, yoxsa istiqrazlara pul qoymaq?
Azpost.info bildirir ki, xüsusilə inflyasiya şəraitində pulun sadəcə evdə və ya hesabda saxlanması onun real dəyərinin azalmasına səbəb ola bilər. Digər tərəfdən, yüksək gəlir vədi verən hər investisiya aləti eyni dərəcədə təhlükəsiz deyil.
2026-cı ilin sentyabrında bankların manat əmanətləri üzrə təklifləri təxminən 10-11 faiz ətrafındadır, bəzi daha uzunmüddətli məhsullarda isə daha yüksək gəlirlilik mümkündür. Eyni zamanda qızılın qiymətində son dövrdə ciddi artım, daşınmaz əmlak bazarında isə bahalaşma müşahidə olunur.
Bəs vətəndaş üçün ən ağıllı seçim hansıdır?
Əmanət – sabit gəlir istəyənlər üçün
Ən sadə və başa düşülən variant bank əmanətidir. Pul müəyyən müddətə banka yerləşdirilir və əvvəlcədən müəyyən olunmuş faiz gəliri əldə edilir.
Hazırda Azərbaycanda manat əmanətləri üzrə 1 illik müddət üçün maksimum gəlirlilik 11%-ə qədərdir.
Məsələn, 10 min manat 11 faiz illik gəlirliliklə yerləşdirilərsə, nəzəri olaraq bir il ərzində 1100 manat faiz gəliri formalaşa bilər. Lakin konkret gəlir faizlərin aylıq və ya müddətin sonunda ödənilməsindən, əmanətin vaxtından əvvəl çıxarılması şərtlərindən və digər müqavilə tələblərindən asılıdır.
İqtisadçı Rəşad Həsənov isə bildirir ki, “hamı üçün ən yaxşı investisiya” yoxdur. Yığımın müddəti və vəsaitin nə vaxt lazım olacağı əsas amillərdəndir. Qısamüddətli yatırımda likvidlik daha vacib olduğundan əmanət və qızıl kimi aktivlər önə çıxa bilər.
Kimə uyğundur?
-risk etmək istəməyənlərə;
-6-24 ay ərzində pula ehtiyacı olmayanlara;
-sabit gəlir istəyənlərə;
-böyük məbləği tədricən qorumaq istəyənlərə.
Amma yalnız faiz rəqəminə baxmaq olmaz. Bankın etibarlılığı, əmanətin sığortalanması və pulu vaxtından əvvəl çıxarmaq imkanları da araşdırılmalıdır. İqtisadçı Asif İbrahimov da yüksək faizdən əvvəl bankın etibarlılığına və əmanətin təhlükəsizliyinə diqqət yetirməyi tövsiyə edir.
Qızıl – pulun dəyərini qorumaq istəyənlər üçün
Qızıl ənənəvi olaraq inflyasiya və iqtisadi qeyri-müəyyənlik dövrlərində qoruyucu aktiv kimi qəbul edilir.
İqtisadçı-ekspert Əkrəm Həsənov uzunmüddətli perspektivdə qızılı vəsaitin dəyərini qorumaq baxımından güclü alət hesab edir. Onun fikrincə, qızıl uzun illər ərzində artım tendensiyası nümayiş etdirib və inflyasiya zamanı investorların diqqət etdiyi əsas aktivlərdəndir.
Lakin qızılın əsas fərqi budur: burada əvvəlcədən müəyyən edilmiş faiz gəliri yoxdur. Qiymət yüksələrsə qazanc yaranır, ucuzlaşarsa investor zərər edə bilər. Ona görə də bütün yığımı qızıla çevirmək əvəzinə, portfelin bir hissəsində saxlamaq daha ehtiyatlı yanaşma hesab oluna bilər.
Mənzil – böyük kapitalı olanlar üçün
Azərbaycanda əhalinin investisiya seçimində daşınmaz əmlak xüsusi yer tutur. Xüsusilə Bakı mənzilləri uzun müddət ərzində vətəndaşların ənənəvi yığım vasitələrindən biri olub.
Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin sədri Vüqar Oruc 2026-cı ilin əvvəlində daşınmaz əmlakı əsas investisiya istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirib. Onun sözlərinə görə, əhalinin və sahibkarların böyük hissəsinin kapitalını daşınmaz əmlaka yönəltməsinin səbəblərindən biri digər istiqamətlərdə gəlirliliyin arzuolunan səviyyədə olmamasıdır.
Amma mənzilin ciddi mənfi tərəfi var: likvid deyil.
Yəni banka yerləşdirilən puldan fərqli olaraq mənzili sabah satıb vəsaiti dərhal əldə etmək mümkün olmaya bilər. Üstəlik, mənzil alarkən təmir, sənədləşmə, vergi, komissiya və sonradan kirayəçi ilə bağlı xərclər də nəzərə alınmalıdır.
Daşınmaz əmlak son dövrdə bahalaşsa da, qiymətin artması avtomatik olaraq həmin mənzilin yüksək gəlir gətirəcəyi anlamına gəlmir. Mənzil daha çox uzunmüddətli investor üçündür.
İstiqraz – bank əmanətinə alternativ
Vətəndaşların çoxunun hələ kifayət qədər istifadə etmədiyi digər alət istiqrazlardır. İstiqraz alan şəxs müəyyən şərtlərlə emitentə borc verir və bunun müqabilində faiz gəliri əldə edir. Azərbaycanda həm dövlət, həm də korporativ istiqrazlar mövcuddur.
2026-cı ilin mayında Bakı Fond Birjasında manat istiqrazları üzrə gəlirliliklərin ayrı-ayrı buraxılışlarda 6-18 faiz aralığında dəyişdiyi barədə məlumat yayılıb. Lakin yüksək faiz daha yüksək risk və emitentin maliyyə vəziyyətinin ayrıca araşdırılması zərurəti deməkdir.
Bu səbəbdən istiqraz seçərkən yalnız “neçə faiz verir?” sualını yox, “kim buraxır, müddəti nə qədərdir, vaxtından əvvəl satmaq mümkündürmü və riskləri nədir?” suallarını da vermək lazımdır.
5-10 min manat pulu olan nə etsin?
Kiçik məbləğlərlə investisiya edən şəxslər üçün əsas problem bütün pulu bir aktivə yatırmaqdır. Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin sədri Vüqar Oruc da 5-10 min manat kimi kiçik məbləğlərlə çox ehtiyatlı davranmağı və vəsaiti yalnız bir istiqamətə yönəltməməyi tövsiyə edir.
Məsələn, 10 min manatlıq yığım üçün belə bir yanaşma düşünülə bilər:
-4-5 min manat – bank əmanəti;
-2-3 min manat – qızıl və ya digər qoruyucu aktiv;
-1-2 min manat – istiqraz və ya digər maliyyə aləti;
-qalan hissə – gözlənilməz xərclər üçün likvid vəsait.
Bu, hazır investisiya tövsiyəsi deyil, riskin bölüşdürülməsi prinsipini göstərən nümunədir.
50 min və daha çox pulu olan üçün seçim dəyişir
Məbləğ böyüdükcə bütün pulu bir bankda, bir mənzildə və ya yalnız qızılda saxlamaq riskli ola bilər. Məsələn, böyük kapital sahibi üçün əmanət + istiqraz + qızıl + daşınmaz əmlak kombinasiyası daha balanslı yanaşma ola bilər.
Burada əsas məqsəd maksimum faiz qazanmaq yox, kapitalı qorumaq, gəlir əldə etmək və lazım gəldikdə pula çıxışı saxlamaqdır.
Ekspertlərin ortaq mesajı: “Bütün pulları bir yerə qoymayın”
Mütəxəssislərin fikirlərində ortaq məqam diqqət çəkir: investisiya seçimi şəxsin məqsədindən, müddətdən və riskə münasibətindən asılıdır.
Rəşad Həsənov qısamüddətli yığımlarda likvidliyin əhəmiyyətini vurğulayır. Əkrəm Həsənov uzunmüddətli dövrdə qızılı vəsaitin qorunması baxımından önə çəkir. Vüqar Oruc daşınmaz əmlakın Azərbaycanda əsas investisiya istiqamətlərindən biri olduğunu bildirir. Asif İbrahimov isə əmanət seçərkən yalnız faiz dərəcəsinə deyil, bankın etibarlılığına və təhlükəsizlik şərtlərinə diqqət yetirməyi tövsiyə edir.
Bəs ən sərfəlisi hansıdır?
Qısa cavab belədir:
-Sabit və nisbətən proqnozlaşdırılan gəlir istəyirsinizsə – əmanət;
-pulun dəyərini uzun müddətdə qorumaq istəyirsinizsə – qızıl;
-böyük kapitalınız və uzunmüddətli planınız varsa – daşınmaz əmlak;
-maliyyə bazarını anlayır və riskləri qiymətləndirə bilirsinizsə – istiqrazlar.
Ən vacibi isə bütün pulu bir istiqamətə yatırmamaqdır.
Çünki yaxşı investisiya yalnız çox qazandıran deyil, həm də sahibini gözlənilməz vəziyyətdə bütün yığımını itirməkdən qoruyan investisiyadır.
S.Abdulla
