Qlobal geosiyasi gərginliklər, iqlim dəyişikliyi və logistik zəncirdəki qırılmalar fonunda dünyada ərzaq təhlükəsizliyi məsələsi yenidən bir nömrəli gündəmə çevrilib.
Azpost.info bildirir ki, bu kontekstdə hər bir dövlətin daxili bazarın sabitliyini qorumaq üçün yaratdığı strateji ehtiyatlar, xüsusən də taxıl (buğda) fondu milli təhlükəsizliyin əsas sütunlarından biri hesab olunur.
Bəs hazırda Azərbaycanın nə qədər taxıl ehtiyatı var və daxili bazar qlobal kəskin qiymət artımlarından necə sığortalanıb?
Rəsmi rəqəmlər nə deyir?
Azərbaycan Respublikası Dövlət Ehtiyatları Agentliyinin və aqrar sektor üzrə ekspertlərin son məlumatlarına görə, ölkədə mövcud olan strateji taxıl ehtiyatları daxili istehlak bazarını minimum 4 aydan artıq müddətdə tam təmin edəcək səviyyədədir. Beynəlxalq praktikada 3-4 aylıq ehtiyatın olması böhran və fors-major hallarda daxili bazarda qıtlığın qarşısını almaq üçün ideal limit hesab olunur.
İnfrastruktur imkanlarına gəldikdə isə ölkədə un emalı sənayesi və dövlət-özəl tərəfdaşlığı çərçivəsində böyük imkanlar yaradılıb. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Tədqiqatlar Mərkəzinin məlumatlarına əsasən, hazırda Azərbaycanda həm dövlət, həm də özəl sektorda ümumilikdə 1,5 milyon ton civarında taxıl ehtiyatını qəbul edib saxlaya biləcək güclü anbar və elevator strukturu mövcuddur.
Azərbaycan ənənəvi olaraq kartof, tərəvəz və meyvə istehsalında özünü 100% təmin edə bilsə də, keyfiyyətli ərzaqlıq buğda baxımından idxaldan (əsasən Rusiya və Qazaxıstan bazarlarından) 40-50% civarında asılıdır. Məhz bu asılılığın daxili bazarda qiymət sıçrayışlarına səbəb olmaması üçün Dövlət Taxıl Fondu və iri un emalçıları davamlı olaraq iri partiyalarla müqavilələr bağlayır və anbarları yeniləyir.
Narahatlığa əsas varmı?
Dövlət Taxıl Fondu hazırda Dövlət Ehtiyatları Agentliyinin sərəncamındadır və strateji ehtiyatların saxlanması üçün ölkənin müxtəlif regionlarında yüksək texnoloji elevatorlar fəaliyyət göstərir. Tədarük olunan buğda ciddi laborator yoxlamalardan keçir. Anbarlara qəbul edilən daxili və idxal buğdasının nəmliyi maksimal olaraq 13%, yapışqanlıq dərəcəsi isə 23%-dən aşağı olmamalıdır. Bu standartlar ehtiyatların uzun müddət keyfiyyətini itirmədən qalmasına zəmanət verir.
Cari ilin qiymətləndirmələri göstərir ki, daxili bazarda un və çörək məhsullarının qiymətində hər hansı kəskin sıçrayış və ya qıtlıq gözlənilmir. Həm yerli istehsalın proqnozlaşdırılan həcmi, həm də anbarlardakı toxunulmaz ehtiyatlar daxili sabitliyi qorumağa tam imkan verir.
Dövlətin atdığı strateji addımlar – yerli ərzaqlıq buğda istehsalçılarına verilən subsidiyalar və özəl emalçılara yaradılan güzəştli şərait, Azərbaycanın xarici bazarlardakı çalxalanmalara qarşı dözümlülüyünü artırır. Bir sözlə, ölkənin taxıl “təhlükəsizlik yastığı” etibarlıdır və hər hansı qıtlıq riski sıfıra bərabərdir.
Samir Abdulla
