Azərbaycanın strateji enerji infrastrukturunda ərəb kapitalının iştirakı genişlənir.
Azpost.info FED.az-a istinadən bildirir ki, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin XRG şirkəti “Cənub Qaz Dəhlizi” QSC-nin 12,5 faiz payını əldə edib. Pay Azərbaycan dövlətinin iştirakından satılıb, SOCAR-ın 51 faizlik payına toxunulmayıb.
Sövdələşmə Azərbaycanla BƏƏ arasında enerji sahəsində əməkdaşlığın yeni mərhələsini ortaya qoyur. “Cənub Qaz Dəhlizi” Azərbaycanın təbii qazının Xəzər hövzəsindən Gürcüstan, Türkiyə və Avropaya çatdırılmasını təmin edən əsas enerji sistemlərindən biridir.
XRG-nin məlumatına görə, şirkət 2026-cı il fevralın 2-də Azərbaycan İqtisadiyyat Nazirliyi ilə “Cənub Qaz Dəhlizi” QSC-də iştirak payının alınmasına dair alqı-satqı müqaviləsi imzalayıb. Əməliyyat tənzimləyici təsdiqlər də daxil olmaqla müəyyən şərtlərin yerinə yetirilməsinə bağlanmışdı.
İndi səhmdarların sayı üçə çatıb
Pay satışından sonra “Cənub Qaz Dəhlizi” QSC-nin səhmdar strukturu belə formalaşıb:
SOCAR – 51%
Azərbaycan dövləti – 36,5%
XRG SGC LIMITED – 12,5%
Beləliklə, XRG Azərbaycanın strateji enerji infrastrukturunun birbaşa səhmdarlarından birinə çevrilib.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, satış SOCAR-ın payından deyil, Azərbaycan dövlətinin payından həyata keçirilib.
XRG ilə bağlı proses əslində 2025-ci ilin noyabrından başlayıb. Həmin vaxt XRG ilə Azərbaycan İqtisadiyyat Nazirliyi arasında “Cənub Qaz Dəhlizi”ndə payın alınmasına dair hüquqi öhdəlik yaratmayan əsas şərtlər üzrə razılaşma imzalanmışdı.
3 500 kilometrlik enerji sistemi
“Cənub Qaz Dəhlizi” QSC 2014-cü ildə yaradılıb. Şirkətin aktivlərinə “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağında iştirak payı, Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, TANAP və TAP daxil olmaqla böyük enerji infrastrukturu daxildir.
Sistemin boru kəmərlərinin ümumi uzunluğu təxminən 3 500 kilometrdir.
Hazırkı nəql imkanları ildə 26 milyard kubmetrədək qaz təşkil edir. Marşrut Xəzərin Azərbaycan sektorundan başlayaraq Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Cənubi Avropaya qədər uzanır.
Azərbaycan qazının Avropaya TAP vasitəsilə kommersiya nəqli isə 2020-ci ilin dekabrında başlayıb.
XRG Azərbaycana artıq tanışdır
XRG BƏƏ-nin dövlət enerji şirkəti ADNOC tərəfindən yaradılmış beynəlxalq enerji investisiya platformasıdır.
Şirkətin Azərbaycanla əməkdaşlığı “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə başlamır.
XRG artıq “Abşeron” qaz-kondensat yatağında 30 faizlik paya sahibdir. Şirkətin Xəzər regionunda digər enerji layihələrində də iştirakı var. XRG-nin açıqlamasına görə, “Cənub Qaz Dəhlizi”ndə iştirak şirkətin Xəzər regionunda enerji portfelini genişləndirir.
Beləliklə, BƏƏ kapitalının Azərbaycan enerji sektorunda iştirakı yalnız qaz hasilatı ilə məhdudlaşmır, artıq qazın ixracını təmin edən infrastrukturun özünə də keçir.
Bu satış nə deməkdir?
“Cənub Qaz Dəhlizi”ndə 12,5 faizlik payın satılması Azərbaycan üçün strateji infrastrukturun tamamilə özəlləşdirilməsi anlamına gəlmir. Əksinə, dövlət və SOCAR birlikdə şirkətdə 87,5 faizlik payı saxlayır.
Lakin xarici investorun sistemə səhmdar kimi daxil olması əhəmiyyətli dəyişiklikdir.
XRG öz açıqlamasında investisiyanın regional enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə və Avropanın enerji təchizatının şaxələndirilməsinə xidmət etdiyini bildirib. Şirkət bu addımı Azərbaycanla BƏƏ arasında enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi kimi qiymətləndirir.
Digər tərəfdən, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin gələcəkdə yeni qaz mənbələri və nəql həcmləri hesabına genişləndirilməsi məsələsi gündəmdədir. Bu baxımdan, sistemə beynəlxalq enerji investorunun daxil olması onun maliyyələşdirilməsi və gələcək layihələr baxımından da diqqət çəkir.
Satışın qiyməti açıqlanmayıb
XRG-nin “Cənub Qaz Dəhlizi”ndə əldə etdiyi 12,5 faizlik pay üçün ödədiyi məbləğ ictimaiyyətə açıqlanmayıb. Ona görə də hazırda bu payın bazar dəyəri və sövdələşmənin Azərbaycan büdcəsinə maliyyə təsiri barədə konkret rəqəm söyləmək mümkün deyil.
Əsas fakt isə dəyişmir: Azərbaycanın strateji qaz infrastrukturunun səhmdar strukturuna ilk dəfə ərəb enerji kapitalının mühüm iştirakçılarından biri daxil olub.
Bu proses həm Azərbaycanın enerji aktivlərinə beynəlxalq marağın davam etdiyini, həm də BƏƏ ilə enerji tərəfdaşlığının hasilatdan ixrac infrastrukturuna qədər genişləndiyini göstərir.
