ABŞ-də Kolorado Universitetinin Boulder şəhərciyinin psixoloqları maraqlı nəticəyə gəliblər: gündəlik qrafikin dolu olması depressiya riskinin azalması və tələbələrin akademik göstəricilərinin yüksəlməsi ilə əlaqəli ola bilər.
Lakin alimlər vurğulayırlar ki, burada əsas məsələ işlərin çoxluğu deyil, insanın bu məşğulluğu necə qəbul etməsidir.
Araşdırmanın nəticələri Journal of American College Health jurnalında dərc olunub.
Tədqiqat çərçivəsində alimlər akademik sənədlərinə çıxış verməyə razı olan 646 bakalavr tələbəsinin məlumatlarını təhlil ediblər. İştirakçılar həftə ərzində mühazirələrə, işə, yola və digər fəaliyyətlərə nə qədər vaxt sərf etdiklərini bildiriblər.
Məlum olub ki, qrafiki daha sıx olan tələbələr boş vaxtı çox olan həmyaşıdları ilə müqayisədə depressiv epizodlarla daha az qarşılaşıb və daha yüksək qiymətlər alıblar.
Əsas fərq tələskənlik hissindədir
Araşdırmanın ən maraqlı nəticələrindən biri isə budur ki, işlərin çoxluğu öz-özlüyündə psixikaya zərər vermir. Əsas problem insanın daim vaxt çatışmazlığı hiss etməsidir.
Alimlər bunu “zaman təzyiqi” adlandırırlar. Davamlı şəkildə tələsdiyini düşünən insanlarda narahatlıq səviyyəsinin artdığı müşahidə olunub.
Başqa sözlə, gün ərzində çox iş görmək insan üçün faydalı ola bilər, əgər bu fəaliyyətlər müəyyən rejimə malikdirsə və insan onları idarə edə bildiyini düşünürsə. Əksinə, eyni qrafik daimi tələskənlik və stress yaradırsa, onun müsbət təsiri itə bilər.
Sosial əlaqələr də mühüm rol oynayır
Mütəxəssislərin fikrincə, sıx qrafik müəyyən mənada qoruyucu rol oynaya bilər. Rejim və davamlı sosial əlaqələr insanın gündəlik həyatını daha strukturlaşdırılmış edir.
Lakin məşğulluq sosial həyatdan tamamilə uzaqlaşmağa səbəb olmamalıdır. İnsanların dostlarla, ailə ilə və digər sosial qruplarla ünsiyyəti azalarsa, sıx qrafik əks nəticə verə bilər.
Təcrid həyatın monotonlaşmasına, tənhalıq hissinin güclənməsinə və zamanın daha ağır keçməsi duyğusuna səbəb ola bilər.
Bu səbəbdən alimlər məşğulluğu psixoloji problemlərin universal həlli kimi qəbul etməyin düzgün olmadığını bildirirlər. Əsas məsələ həm aktiv olmaq, həm də sosial əlaqələri qorumaqdır.
Qrafiki necə qurmaq lazımdır?
Psixoloqlar gündəlik planın insanın şəxsi dəyərlərinə uyğun fəaliyyətlərlə doldurulmasını məsləhət görürlər. Yəni sadəcə çoxlu iş görmək deyil, insan üçün mənalı olan fəaliyyətlərə vaxt ayırmaq daha vacibdir.
Mütəxəssislər həmçinin diqqəti indiki ana yönəltməyin sıx qrafikin mənfi təsirlərini azaltmağa kömək edə biləcəyini bildirirlər. Bunun üçün dərin nəfəs alma kimi sadə praktikalar tövsiyə olunur.
Tədqiqatçıların fikrincə, insanın gün ərzində malik olduğu vaxtın ümumi miqdarını dəyişmək həmişə mümkün deyil. Lakin həmin vaxta və gündəlik məşğulluğa münasibəti dəyişmək mümkündür.
Beləliklə, araşdırmanın mesajı “nə qədər çox iş, bir o qədər yaxşı” deyil. Mənalı, idarə olunan və sosial həyatla balanslaşdırılmış məşğulluq faydalı ola bilər, daimi tələskənlik və zaman təzyiqi isə əksinə, psixoloji vəziyyətə mənfi təsir göstərə bilər.
