Müasir iş həyatı, rəqəmsal asılılıq və şəhər ritmi insanları xroniki yuxusuzluqla üz-üzə qoyub. Bir çoxumuz həftə içi itirdiyimiz yuxu saatlarını şənbə və bazar günləri günortaya qədər yatmaqla bərpa edəcəyimizə inanırıq.
Azpost.info-nun məlumatına görə, son elmi tədqiqatlar göstərir ki, insan orqanizmi “yuxu bankı” deyil. İtirilmiş saatları geri qaytarmaq olar, lakin həmin saatların bədəndə yaratdığı bioloji dağıntını bərpa etmək o qədər də asan deyil.
Penn State Universitetinin şok araşdırması
ABŞ-ın nüfuzlu tədqiqat mərkəzlərindən olan Penn State Universitetinin kardioloq və nevroloqları tərəfindən aparılan təcrübədə 1000-dən çox könüllü iştirak edib. Təcrübənin şərtləri belə idi: İştirakçılar 5 gün ərzində cəmi 5 saat yatmalı, həftə sonu isə limitsiz yuxu almalı idilər. Nəticələr heç də ürəkaçan olmayıb. Məlum olub ki, həftə içi yuxusuz qalan şəxslərin ürək döyüntülərinin ritmi və qan təzyiqi yüksəlir. Həftə sonu “doyunca” yatsalar da, təzyiq göstəriciləri normal həddə qayıtmır.
Yuxusuzluq bədəndə “kortizol” (stres hormonu) ifrazını artırır. Bu da damarların daralmasına və sərtləşməsinə səbəb olur. Həftə sonu həddindən artıq yatmaq beyindəki yorğunluq hissini (“adenozin” maddəsinin təmizlənməsi sayəsində) azaltsa da, damar divarlarındakı iltihabi prosesləri dayandırmır. Alimlər xəbərdarlıq edir ki, yuxu rejimindəki bu “yoyo effekti” (gah az, gah çox yatmaq) metabolik sindrom və 2-ci tip şəkərli diabet riskini 30% artırır.
Ekspertlərin tövsiyələri
Əslində yuxu borcunu ödəməyin yeganə yolu rejimə qayıtmaqdır. Əgər həftə içi yuxusuz qalmısınızsa, həftə sonu saatlarla yatmaq əvəzinə, gündəlik yuxu vaxtınızı cəmi 1 saat artırın və bunu günorta yuxusu ilə (maksimum 20 dəqiqə) dəstəkləyin. Ən əsası, yatağa girməzdən 90 dəqiqə əvvəl mavi işıq saçan cihazlardan uzaqlaşın ki, təbii “melatonin” ifrazı pozulmasın.
