Müasir insanın sağlamlığına ən böyük təsirlərdən biri bəzən yediyi qidadan və ya içdiyi sudan yox, günün neçə saatını hərəkətsiz keçirməsindən qaynaqlanır.
Kompüter qarşısında işləmək, avtomobildə uzun müddət oturmaq, televizora baxmaq və telefondan istifadə gündəlik həyatın adi hissəsinə çevrilib. Problem isə uzun müddət fasiləsiz oturmağın orqanizm üçün yaratdığı yükdür.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı oturaq davranışı oyaq vaxtda enerji sərfiyyatının çox aşağı olduğu oturma, uzanma və ya söykənmə vəziyyəti kimi müəyyənləşdirir. Təşkilatın məlumatına görə, böyüklərdə yüksək səviyyəli oturaq davranış ürək-damar xəstəlikləri, bəzi xərçəng növləri və 2-ci tip diabet də daxil olmaqla bir sıra sağlamlıq problemləri ilə əlaqələndirilir.
Problem yalnız bel ağrısı deyil
Uzun müddət hərəkətsiz qalanda ilk narahatlıq adətən bel, boyun və çiyinlərdə hiss olunur. Lakin məsələ bununla məhdudlaşmır. Hərəkət azaldıqca əzələlər daha az işləyir, gündəlik enerji sərfiyyatı aşağı düşür və insanın ümumi fiziki aktivliyi azalır.
Ən təhlükəli məqam isə insanın “mən idman edirəm” deyə uzun müddət oturma problemini tam kompensasiya etdiyini düşünməsidir. Məsələn, axşam 30–40 dəqiqə gəzmək faydalıdır, lakin günün böyük hissəsini fasiləsiz oturmaq yenə də ayrıca problemdir.
ÜST 18–64 yaşlı böyüklərə həftədə 150–300 dəqiqə orta intensivlikli fiziki aktivlik və ya 75–150 dəqiqə yüksək intensivlikli aktivlik tövsiyə edir. Bundan əlavə, əsas əzələ qruplarını işlədən güc məşqləri həftədə ən azı iki gün həyata keçirilməlidir.
Masa arxasında işləyənlər nə edə bilər?
Bunun üçün mütləq idman zalına getmək lazım deyil. Gün ərzində hərəkətin sayını artırmaq kifayət qədər əhəmiyyətlidir.
Telefonla danışarkən ayağa qalxmaq, lift əvəzinə pilləkəndən istifadə etmək, avtomobili bir qədər uzaqda saxlamaq, iş zamanı qısa hərəkət fasilələri vermək və nahar fasiləsində gəzmək sadə dəyişikliklərdir.
Əsas məsələ “bir dəfə çox idman etmək” yox, günün ümumi hərəkətliliyini artırmaqdır.
Məsələn, masa arxasında çalışan insan hər saatın sonunda bir neçə dəqiqə ayağa qalxaraq gəzişə bilər. Bu zaman məqsəd rekord qırmaq deyil, uzun müddət davam edən hərəkətsizliyi bölməkdir.
Yaş artdıqca hərəkət daha vacib olur
65 yaşdan yuxarı insanlarda fiziki aktivliyə əlavə olaraq tarazlıq və əzələ gücünün qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. ÜST bu yaş qrupunda həftəlik aerob fəaliyyətlə yanaşı, yıxılma riskini azaltmağa kömək edən balans və güc məşqlərini də tövsiyə edir.
Burada məqsəd gənclikdəki fiziki göstəriciləri qorumaq deyil. Əsas hədəf insanın gündəlik həyatını mümkün qədər müstəqil davam etdirməsidir.
Nəticə: Günün böyük hissəsini oturaraq keçirən insan üçün ən vacib dəyişiklik “idmana başlamaq” qədər hərəkətsizliyi azaltmaqdır. Kiçik, lakin davamlı hərəkət vərdişləri uzunmüddətli sağlamlıq üçün əhəmiyyətli ola bilər. Xroniki xəstəliyi və ya hərəkət məhdudiyyəti olan şəxslər isə fiziki aktivliyin formasını həkimlə müəyyənləşdirməlidir.
