Süni intellekt
Dil sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də bir xalqın dünyagörüşü, tarixi, mifologiyası və təfəkkür tərzidir. Lakin müasir qloballaşma dövründə bəşəriyyət öz mədəni müxtəlifliyini sürətlə itirməkdədir.
YUNESKO-nun rəsmi məlumatlarına görə, hazırda dünyada mövcud olan təxminən 7000 dildən 40%-dən çoxu tamamilə yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir. Dəhşətli statistik fakt odur ki, orta hesabla hər 14 gündən bir (iki həftədə bir) dünyada bir dil özünün sonuncu canlı daşıyıcısının ölümü ilə tarixdən silinir. Bir dilin itməsi ilə həmin mədəniyyətin əsrlər boyu toplanmış şifahi irsi də yox olur.
Lakin dilçilərin köməyinə son illər modern texnologiyalar çatmaqdadır. Süni intellekt və böyük dil modelləri (LLM) azsaylı xalqların dilini xilas etmək üçün “rəqəmsal arxivçiyə” çevrilib.
Alimlər azsaylı etnik qrupların qocalarından toplanan audioyazıları süni intellekt alətləri ilə emal edirlər. Neyron şəbəkələri cəmi bir neçə saat ərzində həmin dilin qrammatik strukturunu çıxarır, lüğət tərkibini bazaya köçürür və şifahi nitqi mətnə tərkib edir. Bu rəqəmsal bərpa üsulu sayəsində artıq unutmağa məhkum olunmuş onlarca yerli dil rəqəmsal mühitdə əbədiləşdirilir və gələcək nəsillər üçün qorunub saxlanılır.
