Bir insan gün ərzində onlarla xoş söz eşitsə də, bəzən yalnız bir tənqidi, təhqiri və ya istehzalı şərhi saatlarla, hətta illərlə unuda bilmir. Psixoloqlar bunun təsadüf olmadığını deyirlər. İnsan beyni mənfi məlumatlara müsbət hadisələrdən daha güclü reaksiya verməyə meyillidir.
Azpost.info bildirir ki, psixologiyada bu hal “mənfiyə meyillilik” kimi tanınır. Sadə dillə desək, tənqid, təhlükə və neqativ hadisələr beynimizdə tərif və xoş sözlərdən daha uzun müddət qala bilir.
Beyin niyə mənfi sözləri unutmur?
Kvinslend Universitetinin psixoloqu Roy Baumeisterin araşdırmaları göstərir ki, mənfi hadisələr insanın düşüncəsinə və emosiyalarına daha güclü təsir edə bilər. Bunun kökündə təkamül dayanır. İnsan beyni ilk növbədə təhlükəni aşkar etmək və orqanizmi qorumaq üçün formalaşıb. Əcdadlarımız üçün mümkün təhlükəni vaxtında görməmək həyati risk yarada bilərdi.
Bu səbəbdən beyin neqativ məlumatı çox vaxt belə qəbul edir: Diqqət et, burada təhlükə ola bilər.
Tənqid və təhqir fiziki təhlükə yaratmasa da, beynin sosial təhlükəyə reaksiyasını işə sala bilər.
Bir pis söz niyə bütün günü korlayır?
İnsan bəzən gün ərzində bir neçə müsbət hadisə yaşayır. Lakin tək bir kobud söz, neqativ şərh və ya təhqir bütün bu müsbət emosiyaları kölgədə qoya bilir.
Psixoloqlar hesab edirlər ki, insan pis təcrübələri təkrar-təkrar beynində canlandırmağa meyillidir. Bu isə utandığımız bir anı, iş yerində eşitdiyimiz tənqidi və ya sosial şəbəkədə oxuduğumuz təhqiri uzun müddət yadda saxlamağımıza səbəb olur.
Xüsusilə tənqid yaxın adamdan gələndə onun təsiri daha ağır ola bilər.
Sevgili, həyat yoldaşı, ailə üzvü və ya yaxın dostun mənfi sözü yad bir insanın fikrindən daha çox ağrı verə bilər. Çünki yaxın münasibətlərdə insanların bir-birinə qarşı davranışı ilə bağlı müəyyən gözləntilər mövcuddur.
Sosial media neqativliyi daha da böyüdür
Bu problem sosial şəbəkələrin geniş yayılması ilə daha da aktuallaşıb.
İnsan keçmişdə əsasən ailəsi, dostları və iş yoldaşlarının fikirləri ilə üzləşirdi. İndi isə bir paylaşımın altında yüzlərlə, bəzən minlərlə insanın rəyi ilə qarşılaşa bilir.
Bu rəylərdən cəmi bir neçəsi aqressiv və ya təhqiramiz olsa belə, istifadəçi çox vaxt məhz onları yadda saxlayır.
Sosial media insan beyninin öyrəşdiyi təbii ünsiyyət mühitindən fərqli olaraq, qısa müddətdə böyük həcmdə emosional və mənfi informasiya ilə qarşılaşmağa şərait yaradır.
Pis xəbərlər niyə daha çox diqqət çəkir?
İnsanların mənfi məlumatlara marağı xəbərlərin yayılmasında da özünü göstərir.
Qəza, cinayət, müharibə, xəstəlik və digər təhlükəli hadisələrlə bağlı xəbərlər çox vaxt insanların diqqətini daha sürətlə cəlb edir. Bunun səbəblərindən biri beynin potensial təhlükə haqqında məlumatı xüsusi diqqətlə emal etməsidir.
Lakin bunun mənfi tərəfi də var. İnsan daim neqativ xəbərlərlə qarşılaşdıqda dünyanı reallıqdan daha təhlükəli və qorxulu yer kimi qəbul etməyə başlaya bilər.
Tənqidin təsirini necə azaltmaq olar?
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, mənfi şərhlərin təsirini azaltmaq üçün ilk növbədə onların hamısını şəxsi hücum kimi qəbul etməmək lazımdır.
Bəzən tənqid qarşı tərəfin emosional vəziyyətini, xarakterini və ya dünyaya baxışını daha çox əks etdirir.
Digər tərəfdən, hər bir neqativ şərh faydasız deyil. Konstruktiv tənqid insanın səhvlərini görməsinə və inkişaf etməsinə kömək edə bilər. Problem tənqidin həqiqi məzmunundan çox, insanın öz dəyərini tamamilə başqalarının fikirlərindən asılı etməsində yaranır.
Psixoloqların gəldiyi əsas nəticə budur: bir mənfi sözün yadda qalması insanın zəifliyi deyil, beynin qədim müdafiə mexanizmlərindən biridir. Lakin müasir dünyada bu mexanizm bəzən real təhlükədən daha çox sosial şəbəkədə yazılan bir şərhə və ya adi bir tənqidə qarşı işləyə bilir.
