Azərbaycanda 2026-cı ilin taxıl biçini artıq yekun mərhələsinə çatıb. Rəsmi statistikaya görə, payızlıq taxıl sahələrinin 86 faizi biçilib və indiyədək 2 milyon 877 min tondan çox məhsul yığılıb. Məhsuldarlıq ötən illə müqayisədə artsa da, ekspertlər bildirirlər ki, əsas problem məhsulun həcmi deyil, onun keyfiyyəti və ərzaqlıq buğdanın çatışmazlığıdır.
Azpost.info ölkədə taxıl istehsalının mövcud vəziyyətini, ərzaq təhlükəsizliyinə təsirini və idxaldan asılılığın nə dərəcədə azaldığını araşdırıb.
Biçin kampaniyası uğurla davam edir
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında yaradılmış Mərkəzi Qərargahın operativ məlumatına görə, bu il 827 min 625 hektar sahədə biçin aparılıb. 2 milyon 877 min 903 ton taxıl yığılıb, orta məhsuldarlıq isə 34,8 sentner/hektar olub. Bu göstərici ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 1,7 sentner yüksəkdir ki, bu da məhsuldarlığın artdığını göstərir.
Toplanan məhsulun 1 milyon 371 min tonu buğda, 1 milyon 506 min tonu isə arpadır.
Buğda sahələrinin təxminən 79 faizi, arpa sahələrinin isə 92 faizindən çoxu artıq biçilib. Artıq Ucar, Bərdə, Cəlilabad, Sabirabad, Salyan, Neftçala, Kürdəmir və ümumilikdə 17 rayonda biçin tam yekunlaşıb. Şəki, Ağdam, Ağcabədi, Ağsu, Saatlı, İmişli və digər rayonlarda isə son sahələr biçilir.
Məhsuldarlıq artır, amma bu kifayət etmir
İlk baxışdan rəqəmlər müsbət görünür. Məhsuldarlıq yüksəlib, məhsul əvvəlki illərlə müqayisədə daha çoxdur. Lakin ərzaq təhlükəsizliyi baxımından əsas göstərici ümumi məhsul deyil, çörəklik buğdanın həcmi hesab olunur. Məhz burada Azərbaycanın ən ciddi problemi qalmaqdadır.
Azərbaycan özünü buğda ilə təmin edə bilirmi?
Qısa cavab – xeyr. Ölkənin illik ümumi taxıl tələbatı təxminən 3,2 milyon ton təşkil edir. Hazırda daxili istehsal bunun yalnız 55-60 faizini ödəyir. Daha vacib məsələ isə ondan ibarətdir ki, yerli istehsal olunan buğdanın böyük hissəsi ərzaqlıq deyil, yemlik və texniki təyinatlıdır. Ekspertlərin hesablamalarına görə, Azərbaycanda istehsal olunan buğda ölkənin çörəklik buğda tələbatının cəmi 25 faizə yaxın hissəsini qarşılayır.
Bu səbəbdən un istehsalı və çörək sənayesi əsasən idxal olunan yüksək keyfiyyətli buğdadan asılı olaraq qalır.
Niyə keyfiyyətli buğda istehsal etmək çətindir?
Bunun bir neçə səbəbi var. Ən başlıca problem kənd təsərrüfatı torpaqlarının parçalanmasıdır. Hazırda ölkədə taxıl təsərrüfatlarının orta ölçüsü təxminən 1,85 hektardır. Belə kiçik təsərrüfatlarda müasir texnologiyaların tətbiqi, yüksək məhsuldarlıq və keyfiyyətli ərzaqlıq buğda istehsalı iqtisadi baxımdan daha çətin olur. Bundan əlavə, suvarma imkanları, sertifikatlı toxum təminatı və iqlim dəyişiklikləri də məhsulun keyfiyyətinə təsir göstərən əsas amillərdəndir.
Dövlət hansı addımları atır?
Son illərdə hökumət idxaldan asılılığı azaltmaq məqsədilə bir sıra layihələr həyata keçirir.
Bu baxımdan iri aqroparkların yaradılması ciddi addımdır. Bundan başqa müasir suvarma sistemlərinin qurulması, fermerlərə subsidiya verilməsi, ərzaqlıq buğda üçün zəmanətli alış qiymətlərinin tətbiqi, Dövlət Taxıl Fondunun ehtiyatlarının artırılması da görülən işlər sırasındadır. Bu tədbirlər daxili bazarın sabitliyini qorumağa kömək etsə də, hələlik ölkəni idxaldan tam xilas edə bilmir.
Hər il nə qədər buğda idxal olunur?
Hazırda Azərbaycan hər il orta hesabla 1,2-1,3 milyon ton ərzaqlıq buğda idxal edir. Ötən il ölkəyə 1 milyon 267 min ton buğda gətirilib. Bu ilin ilk altı ayında isə artıq 585 min ton buğda idxal olunub. Bunun üçün 132,9 milyon ABŞ dolları ödənilib. Orta hesabla idxal olunan bir ton buğdanın qiyməti 227 dollar təşkil edir.
İdxalın coğrafiyası demək olar ki, dəyişməyib. Azərbaycanın xaricdən aldığı buğdanın 90 faizdən çoxu Rusiyadan gətirilir. Qalan hissə əsasən Qazaxıstanın payına düşür. Bu isə o deməkdir ki, dünya bazarında və ya Rusiyanın ixrac siyasətində baş verən hər hansı dəyişiklik Azərbaycanın ərzaq bazarına birbaşa təsir göstərə bilər.
Qarşıdakı illərdə əsas hədəf nədir?
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Azərbaycanın əsas məqsədi ümumi taxıl istehsalını artırmaqdan daha çox, yüksək keyfiyyətli ərzaqlıq buğdanın payını yüksəltmək olmalıdır. Bunun üçün iri təsərrüfatların genişləndirilməsi, müasir aqrotexnologiyaların tətbiqi, məhsuldar toxum sortlarının istifadəsi və suvarma sistemlərinin inkişafı əsas prioritetlər hesab edilir. 2026-cı ilin taxıl mövsümü məhsuldarlıq baxımından uğurlu hesab oluna bilər. Ancaq rəqəmlər göstərir ki, Azərbaycanın ərzaq təhlükəsizliyi baxımından ən vacib məhsulu olan çörəklik buğda üzrə idxaldan asılılıq hələ də qalır. Bu səbəbdən rekord məhsul belə ölkənin strateji buğda ehtiyacını tam ödəmir və yaxın illərdə də xaricdən milyonlarla ton buğda alınması zərurəti davam edəcək.
Samir Abdulla
