Dünyanın müxtəlif bölgələrində aparılan araşdırmalar göstərir ki, 90 və 100 yaşını keçən insanların həyat tərzində bir sıra ortaq vərdişlər mövcuddur.
Elm adamları bu bölgələri “mavi zonalar” adlandırır və burada yaşayan insanların niyə daha uzun ömür sürdüyünü öyrənməyə çalışırlar.
Uzunömürlü insanların ən əsas xüsusiyyətlərindən biri balanslı qidalanmadır. Onlar adətən təbii və az emal olunmuş qidalara üstünlük verirlər. Tərəvəz, paxlalılar, zeytun yağı və tam taxıllar onların gündəlik rasionunda əsas yer tutur. Məsələn, Okinava (Yaponiya) bölgəsində yaşayan insanlar uzun illərdir “80% doymaq” prinsipinə əməl edirlər və bu, həddindən artıq yeməyin qarşısını alır.
Maraqlı faktlardan biri də odur ki, uzunömürlü insanlar müntəzəm fiziki aktivliklə məşğul olurlar, lakin bu, ağır idman deyil. Onların gündəlik həyatı hərəkət üzərində qurulub: bağçılıq, piyada gəzinti və ev işləri kimi sadə fəaliyyətlər onların bədənini daim aktiv saxlayır.
Stressin idarə olunması da uzunömürlülüyün əsas faktorlarından biridir. Araşdırmalar göstərir ki, uzun yaşayan insanlar stressi daha yaxşı idarə edir və emosional tarazlığı qoruyurlar. Bir çox “mavi zona” bölgələrində meditasiya, dua və sosial dəstək sistemləri stressin azalmasına kömək edir.
Sosial əlaqələr də mühüm rol oynayır. Ailə bağları güclü olan və dost çevrəsi geniş olan insanlar daha uzun və sağlam ömür sürürlər. Elm adamları bildirirlər ki, sosial tənhalıq ürək xəstəlikləri və depressiya riskini artırır.
Maraqlı bir digər fakt isə məqsəd hissidir. Yaponiyada “ikigai”, Kosta Rikada isə “plan de vida” adlanan anlayışlar insanların həyatda bir məqsədinin olmasına işarə edir. Tədqiqatlar göstərir ki, məqsəd hissi olan insanlar daha motivasiyalı olur və stressə daha az məruz qalırlar.
Yuxu rejimi də uzunömürlülük üçün vacib amillərdəndir. Uzunömürlü insanlar adətən gec yatmır və kifayət qədər yuxu alırlar. Onların yuxu keyfiyyəti stabil olur və bu da immun sistemini gücləndirir.
Digər bir ortaq vərdiş isə alkoqol və siqaret kimi zərərli vərdişlərdən uzaq durmaqdır. Bu bölgələrdə yaşayan insanların əksəriyyəti ya heç istifadə etmir, ya da çox məhdud şəkildə istifadə edir.
Alimlərin fikrincə, uzunömürlülük tək bir faktordan asılı deyil. Qidalanma, fiziki aktivlik, stressin idarə olunması və sosial əlaqələr birlikdə insan ömrünü əhəmiyyətli dərəcədə uzada bilər.
Nəticə olaraq, uzunömürlü insanların həyatı göstərir ki, sağlam və balanslı yaşam tərzi yalnız xəstəliklərin qarşısını almır, həm də daha keyfiyyətli və uzun ömür yaşamağa imkan yaradır.
S.Abdulla
