Yaddaş
Yaddaşı qorumağın sirri genlərdə deyil
Yaş artdıqca yaddaşın zəifləməsi və düşünmə sürətinin azalması təbii proses hesab olunur. Lakin mütəxəssislər bildirirlər ki, qocalıqda zehni sağlamlığı qorumaq təkcə genetikadan asılı deyil. Gündəlik həyat tərzi beynin uzun illər aktiv qalmasında həlledici rol oynayır.
Araşdırmalara görə, insan beyni müntəzəm fiziki və zehni fəaliyyət sayəsində onilliklər boyu çevikliyini saxlaya bilir. Yaşlanma düşünmə və yadda saxlama prosesini müəyyən qədər ləngitsə də, bu, mütləq şəkildə ciddi yaddaş problemləri yaranacağı anlamına gəlmir. Alimlər hesab edirlər ki, normal yaşlanma ilə koqnitiv qabiliyyətlərin kəskin zəifləməsi arasındakı fərqi əsasən həyat tərzi müəyyən edir.
Fiziki aktivlik beyni qoruyur
Mütəxəssislərin fikrincə, beyin sağlamlığını qorumağın ən vacib yollarından biri müntəzəm hərəkətdir. Gəzinti, üzgüçülük, yüngül idman hərəkətləri və digər orta intensivlikli fiziki fəaliyyət qan dövranını yaxşılaşdırır, damarların fəaliyyətini dəstəkləyir və yeni sinir əlaqələrinin yaranmasına kömək edir.
Bunun üçün peşəkar idmanla məşğul olmaq vacib deyil. Hətta hər gün 30-40 dəqiqə piyada gəzmək də beynin fəaliyyətinə müsbət təsir göstərə bilər.
Düzgün qidalanma və keyfiyyətli yuxu vacibdir
Alimlər bildirirlər ki, tərəvəz, balıq, qoz-fındıq və faydalı yağlarla zəngin qidalanma sinir sisteminin sağlam işləməsinə kömək edir.
Bununla yanaşı, keyfiyyətli yuxu da böyük əhəmiyyət daşıyır. Məhz yuxu zamanı beyin gün ərzində əldə olunan məlumatları emal edir, yaddaşı möhkəmləndirir və özünü bərpa edir.
Beyni daim işlətmək lazımdır
Mütəxəssislər beynə davamlı olaraq yeni tapşırıqlar verməyi tövsiyə edirlər. Xarici dil öyrənmək, kitab oxumaq, yeni bacarıqlar əldə etmək, məntiq oyunları oynamaq və gündəlik vərdişləri dəyişmək neyronlar arasında yeni əlaqələrin yaranmasına şərait yaradır.
Bu proses “koqnitiv ehtiyat” formalaşdırır və beynin yaşla bağlı dəyişiklikləri daha uzun müddət kompensasiya etməsinə imkan verir. İnsan həyat boyu nə qədər çox öyrənərsə və yeni biliklər əldə edərsə, yaddaşını və sürətli düşünmə qabiliyyətini qorumaq şansı da bir o qədər yüksək olur.
Ünsiyyət də beyin üçün vacibdir
Araşdırmalar göstərir ki, sosial təcrid və tənhalıq beyin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Əksinə, ailə üzvləri və dostlarla müntəzəm ünsiyyət, birgə fəaliyyət və sosial əlaqələrin qorunması zehni aktivliyi artırır.
Sağlam həyat tərzi əsas şərtdir
Mütəxəssislər yüksək qan təzyiqi, qanda şəkərin səviyyəsi və bədən çəkisinin nəzarətdə saxlanılmasını, siqaretdən imtina etməyi və alkoqoldan həddindən artıq istifadə etməməyi də tövsiyə edirlər.
Onların sözlərinə görə, beyni qorumaq üçün mürəkkəb üsullara ehtiyac yoxdur. Gündəlik fiziki hərəkət, sağlam qidalanma, keyfiyyətli yuxu, yeni biliklər qazanmaq və aktiv sosial həyat qocalıq dövründə də yaddaşın və düşüncə qabiliyyətinin qorunmasına ciddi töhfə verə bilər.
