Müasir iqtisadi mühitdə bizneslərin qarşısında duran əsas suallardan biri belədir: Xərcləri necə azaltmaq olar? Lakin bu sualın özü artıq köhnəlmiş yanaşmanı əks etdirir.
Bu gün qabaqcıl şirkətlər “qənaət” anlayışını xərclərin kəsilməsi kimi deyil, resursların daha ağıllı idarə olunması kimi qəbul edir. Yəni məsələ daha az xərcləməkdə yox, eyni və ya daha az resursla daha çox nəticə əldə etməkdədir.
Qloballaşma, rəqəmsallaşma və artan rəqabət şəraitində bizneslər üçün qənaət strategiyası artıq sadə maliyyə tədbiri deyil, birbaşa strateji üstünlük mənbəyinə çevrilib. Uzun illər ərzində şirkətlər maliyyə çətinlikləri ilə üzləşdikdə ilk addım kimi əməkdaşların ixtisarı, marketinq büdcəsinin azaldılması və ya investisiyaların dayandırılması kimi tədbirlərə əl atırdılar.
Bu yanaşma qısamüddətli rahatlıq versə də, uzunmüddətli perspektivdə biznesin böyüməsini məhdudlaşdırır. Bu gün isə beynəlxalq təcrübə göstərir ki, ən uğurlu şirkətlər xərcləri kor-koranə azaltmaq əvəzinə onları optimallaşdırır. Məsələn, bir çox Qərb ölkələrində fəaliyyət göstərən şirkətlər böhran dövrlərində belə innovasiya və texnologiyaya investisiyanı azaltmır, əksinə artırırlar. Bunun nəticəsində onlar rəqiblərindən daha sürətli bərpa olunur və bazarda mövqelərini gücləndirirlər.
Son illərdə baş verən qlobal dəyişikliklər iş mühitinə də ciddi təsir göstərib. Xüsusilə pandemiyadan sonra bir çox şirkət ənənəvi ofis modelindən imtina edərək daha çevik işləmə formatlarına keçib. ABŞ və Avropada minlərlə şirkət artıq “remote” və ya “hibrid” iş modelini tətbiq edir. Bu dəyişiklik nəticəsində ofis icarəsi, kommunal xərclər və digər inzibati məsrəflər əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Bəzi texnologiya şirkətləri hətta ofis sahələrini 50%-ə qədər kiçildərək milyonlarla dollar qənaət əldə ediblər.
Azərbaycan və region ölkələrində də bu yanaşma tədricən yayılır. Xüsusilə xidmət sektorunda fəaliyyət göstərən bizneslər üçün bu model həm xərclərin azaldılması, həm də işçi məmnuniyyətinin artırılması baxımından effektiv hesab olunur. Əmək haqqı fondunun optimallaşdırılması ən həssas mövzulardan biridir. Çünki burada yanlış addımlar birbaşa iş keyfiyyətinə və korporativ mədəniyyətə təsir edir. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, ən effektiv yanaşma işçi sayını azaltmaq deyil, iş bölgüsünü düzgün qurmaqdır. Bir çox startap və orta ölçülü şirkət sabit işçi heyətini minimum səviyyədə saxlayaraq əlavə ehtiyacları autsors və ya freelance mütəxəssislər vasitəsilə qarşılayır.
Məsələn, mühasibatlıq, hüquqi xidmətlər, dizayn və İT dəstək kimi funksiyalar daimi işçi saxlamaq əvəzinə kənar xidmət kimi əldə edilir. Bu isə həm xərcləri azaldır, həm də daha peşəkar nəticə əldə etməyə imkan verir. Bir çox sahibkar texnologiyaya xərcləri artıran faktor kimi baxır. Halbuki inkişaf etmiş ölkələrdə bu sahə qənaətin əsas alətlərindən biri hesab olunur. Müştəri münasibətlərinin idarə olunması, resurs planlaşdırılması və avtomatlaşdırma sistemləri şirkətlərin əməliyyat xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Avropa şirkətlərində aparılan araşdırmalar göstərir ki, bu sistemlərin tətbiqi nəticəsində bəzi əməliyyat xərcləri 20–30% azalıb.
Eyni zamanda süni intellekt və chatbot texnologiyaları müştəri xidmətləri sahəsində insan resursuna olan ehtiyacı azaldır, xidmətin sürətini və keyfiyyətini artırır. Ən çox vəsaitin israf edildiyi sahələrdən biri də marketinqdir. Ənənəvi reklam kanalları – xüsusilə televiziya və açıq hava reklamları yüksək büdcə tələb edir, lakin nəticələrin ölçülməsi çətin olur.
Müasir dövrdə isə rəqəmsal marketinq daha effektiv və ölçülə bilən alternativ kimi çıxış edir. Sosial media platformaları, axtarış sistemləri və kontent marketinq vasitəsilə daha az büdcə ilə daha geniş auditoriyaya çatmaq mümkündür. Qərb şirkətləri artıq “ROI” – investisiyanın geri dönüşü ölçülməyən kampaniyalardan imtina edərək yalnız nəticə verən strategiyalara fokuslanır. Bu yanaşma həm qənaət yaradır, həm də satışları artırır. Satınalma prosesində edilən kiçik optimizasiyalar belə ümumi xərclərə ciddi təsir göstərə bilər. Beynəlxalq şirkətlər təchizatçılarla uzunmüddətli müqavilələr bağlayaraq daha sərfəli qiymətlər əldə edir, eyni zamanda alternativ təchizat kanallarını daim araşdırırlar.
Son illər “Bulk buying”, yəni topdan alış modeli də geniş yayılıb. Bu yanaşma xüsusilə istehsal və pərakəndə satış sahələrində böyük qənaət imkanı yaradır.
Bir çox biznes enerji xərclərini dəyişdirilməsi çətin olan sabit məsrəf kimi qəbul edir. Lakin inkişaf etmiş ölkələrdə bu sahədə ciddi optimizasiya tədbirləri həyata keçirilir. Enerji qənaətli avadanlıqlara keçid, işıqlandırma sistemlərinin optimallaşdırılması və “green office” yanaşması həm xərcləri azaldır, həm də şirkətin sosial məsuliyyət imicini gücləndirir.
Biznesdə ən çox israf olunan resurslardan biri də zamandır. Uzun və nəticəsiz iclaslar, mürəkkəb qərarvermə prosesləri və qeyri-effektiv iş axınları şirkətə görünməyən, lakin böyük xərclər yaradır. Bu səbəbdən bir çox beynəlxalq şirkət “lean management” və “agile” metodologiyalarını tətbiq edərək prosesləri sadələşdirir və sürətləndirir. Nəticədə həm məhsuldarlıq artır, həm də xərclər azalır. Müasir biznes mühitində qənaət etmək artıq seçim deyil, zərurətdir. Lakin bu qənaət kor-koranə xərclərin azaldılması ilə deyil, ağıllı və strateji yanaşma ilə həyata keçirilməlidir. Ən uğurlu şirkətlərin təcrübəsi göstərir ki, düzgün qurulmuş qənaət strategiyası yalnız maliyyə göstəricilərini yaxşılaşdırmır. O, eyni zamanda biznesin çevikliyini artırır, riskləri azaldır və uzunmüddətli dayanıqlılığı təmin edir.
Beləliklə, əsas sual “haradan kəsmək olar?” deyil, “harada daha ağıllı istifadə etmək olar?” olmalıdır. Məhz bu yanaşma biznesləri böyüdən və onları rəqabətdə önə çıxaran əsas amildir.
Çinarə Ağayeva
Biznes məsləhətçi
