Banklardan kredit (xüsusilə biznes krediti) almaq istəyən bir çox sahibkar və vətəndaş maraqlı bir problemlə üzləşir: “Gecikməm yoxdur, köhnə borclarımı vaxtından əvvəl bağlamışam, kredit tarixçəm idealdır, lakin bank müraciətimə imtina verir”.
AzPost xəbər verir ki, ilk baxışdan paradoksal görünən bu vəziyyətin arxasında bankların daxili risk siyasəti və Mərkəzi Bankın normativ tələbləri dayanır. Bəs vətəndaşın intizamlı ödəyici olmasına rəğmən qarşılaşdığı bu imtinanın real səbəbləri hansılardır və bu vəziyyətdən necə çıxmaq olar?
1. Sistemlərin yenilənmə gecikməsi (Məlumatın köhnə qalması)
Əgər vətəndaş hər hansı bir bank-olmayan kredit təşkilatından (BOKT) və ya digər maliyyə qurumundan təcili pul götürüb və onu qısa müddətdə (məsələn, 1 ay ərzində) tamamilə bağlayıbsa, bu məlumat dərhal Azərbaycan Kredit Bürosunun (AKB) sistemində əks olunmaya bilər.
-
Problem nədir? Maliyyə qurumları ödənilmiş və bağlanmış kreditlər barədə məlumatları qanunla müəyyən edilmiş müddət ərzində büroya ötürürlər. Siz borcu bağlasanız da, yeni banka müraciət etdiyiniz andakı sorğuda həmin borc hələ də “aktiv borc” kimi görünə bilər.
-
Bankın yanaşması: Bank sizin eyni anda həm mövcud biznes kreditinizi, həm də digər qurumdakı krediti eyni vaxtda ödədiyinizi düşünür və ümumi borc yükünüzün (DTI – gəlirin borca nisbəti) yüksək olduğu qənaətinə gələrək imtina verir.
2. Kredit xətlərinin “Açıq” qalması təhlükəsi
Bəzən vətəndaşlar kredit təşkilatlarına olan borclarını tam sıfırlayırlar, lakin rəsmi olaraq kredit müqaviləsini bağlamırlar və ya onlara verilən kredit xəttini (və ya kredit kartını) ləğv etmirlər.
-
Sistemdə borcunuzun 0 AZN görünməsinə baxmayaraq, həmin qurumda limitiniz rəsmi olaraq açıq qalırsa, müraciət etdiyiniz yeni bank bunu sizin “potensial borc öhdəliyiniz” kimi qiymətləndirir. Çünki bank düşünür ki, siz bu gün ondan pul alıb, sabah digər qurumdakı hazır limiti də nağdlaşdıra bilərsiniz.
3. Başqasının yerinə kredit götürmək: Ən böyük maliyyə tələsi
Müraciətdə qeyd olunduğu kimi, “yaxınına təcili pul lazım olduğu üçün öz adına kredit götürmək” halları ölkəmizdə çox yayılıb. Unutmaq olmaz ki, bank və qanun qarşısında “yaxın adam” anlayışı yoxdur.
-
Pulu kimin xərcləməsindən asılı olmayaraq, kredit kimin adınadırsa, bütün maliyyə məsuliyyəti və riskləri də onun üzərindədir. Həmin şəxs pulu vaxtında qaytarsa belə, bu müddət ərzində sizin rəsmi borc yükünüz şişmiş olur və şəxsi biznesiniz üçün böyük məbləğdə pul lazım olduqda bank qapıları üzünüzə bağlanır.
4. Bu vəziyyətdə nə etməli? Haqlı olduğunuzu banka necə sübut edəsiniz?
Əgər kredit tarixçəniz müsbətdirsə və digər qurumdakı borcu tam bağlamısınızsa, bankın imtina qərarını dəyişmək üçün aşağıdakı qanuni addımları atmalısınız:
-
“Borcun tam bağlanması barədə arayış” (Xitam arayışı) alın: Borcu vaxtından əvvəl ödədiyiniz təşkilata müraciət edərək, həmin kredit müqaviləsinə tam xitam verildiyini və quruma heç bir borcunuzun qalmadığını təsdiq edən rəsmi, möhürlü arayış tələb edin.
-
Kredit Bürosundakı hesabatınızı yeniləyin: Həmin xitam arayışını yeni kredit üçün müraciət etdiyiniz bankın kredit mütəxəssisinə təqdim edin. Bu arayış sistemdəki gecikməni kompensasiya edir və banka rəsmi sübut rolunu oynayır.
-
Daxili skorinq yenilənməsi tələb edin: Bankın risk menecerlərinə müraciət edərək, sistemdə “aktiv” görünən digər borcun əslində bağlandığını sübut edən sənəd əsasında müraciətinizə təkrar və fərdi qaydada (komitə səviyyəsində) baxılmasını istəyin.
“Kömək edəcəm” deyən fırıldaqçılara inanmayın!
Sosial şəbəkələrdə və elan saytlarında tez-tez “Bankda problemi olanlara kömək edirəm”, “Müəyyən ödəniş qarşılığında imtina almış kreditləri təsdiqlədirəm” kimi elanlara rast gəlinir.
Vətəndaşlar bilməlidirlər ki, heç bir kənar şəxs bankın daxili skorinq və risk sisteminə müdaxilə edə, pul qarşılığında kredit təsdiqlədə bilməz. Bu növ təkliflər tamamilə fırıldaqçılıq məqsədi daşıyır. Bankdan kredit almağın yeganə yolu rəsmi gəlirləri düzgün bəyan etmək və bağlanmış borcların sənədlərini (arayışlarını) banka rəsmi qaydada təqdim etməkdir.
Sabir Atasoy
