Tarix boyu insanlar müxtəlif əşyalara böyük dəyər veriblər. Bəzən həmin əşyalar qızıl qədər qiymətli hesab olunub, onlara sahib olmaq var-dövlət və nüfuz göstəricisi sayılıb.
Azpost.info bildirir ki, texnologiyanın inkişafı, yeni yataqların kəşfi və istehsalın genişlənməsi nəticəsində vaxtilə sərvət sayılan bəzi əşyalar bu gün adi və ya demək olar ki, dəyərsiz hala gəlib.
Duz – ağ qızıl
Bu gün hər mətbəxdə olan duz qədim dövrlərdə ən qiymətli məhsullardan biri hesab olunurdu. Qədim Roma imperiyasında əsgərlərə bəzən maaşın bir hissəsi duz şəklində verilirdi. İngilis dilindəki “salary” (maaş) sözünün də latınca “sal” – duz sözündən yarandığı bildirilir.
Duz qidanın uzun müddət saxlanılması üçün vacib olduğundan ona böyük tələbat var idi. Müasir istehsal üsulları sayəsində isə duz dünyanın ən ucuz məhsullarından birinə çevrilib.
Alüminium – bir vaxtlar qızıldan bahalı idi
Bu gün təyyarələrdən tutmuş içki qablarına qədər hər yerdə istifadə olunan alüminium XIX əsrdə son dərəcə nadir metal sayılırdı. 1855-ci ildə Fransada keçirilən sərgidə alüminiumdan hazırlanmış əşyalar xüsusi vitrinlərdə nümayiş etdirilirdi. Hətta Fransa imperatoru III Napoleon ən hörmətli qonaqlarına alüminium qablarla xidmət göstərir, digər qonaqlara isə qızıl qablar təqdim edirdi.
Sonradan alüminiumun ucuz istehsal texnologiyası kəşf edildi və metal sürətlə əlçatan məhsula çevrildi.
Ədviyyatlar
Orta əsrlərdə Avropada qara istiot, darçın və mixək sərvət göstəricisi hesab olunurdu. Bəzi hallarda ədviyyatlar pul əvəzinə istifadə edilirdi.
Ticarət yollarına nəzarət edən dövlətlər böyük gəlirlər əldə edir, tacirlər isə varlanırdı. Bu gün isə həmin məhsulları istənilən marketdə münasib qiymətə almaq mümkündür.
Balina yağı
XIX əsrdə balina yağı dünyanın ən strateji məhsullarından biri sayılırdı. Küçə lampalarının işıqlandırılmasında, sənayedə və məişətdə geniş istifadə olunurdu.
Neft sənayesinin inkişafı və elektrik enerjisinin yayılması ilə balina yağının bazarı demək olar ki, tamamilə yox oldu. Vaxtilə böyük sərvət gətirən məhsul tarixin bir hissəsinə çevrildi.
Videokasetlər və disk kolleksiyaları
1990-cı illərdə böyük videokaset və CD kolleksiyasına sahib olmaq prestij hesab olunurdu. İnsanlar sevdikləri filmləri və musiqiləri toplamaq üçün ciddi vəsait xərcləyirdilər.
Bu gün isə rəqəmsal platformalar sayəsində minlərlə film və musiqiyə internet üzərindən saniyələr içində çıxış əldə etmək mümkündür. Bir çox köhnə kaset və disklərin bazar dəyəri demək olar ki, qalmayıb.
Şəhər telefon nömrələri
Bir vaxtlar sabit telefon xətti və xüsusilə “gözəl nömrələr” yüksək status göstəricisi sayılırdı. Bəzi ölkələrdə insanlar növbəyə yazılır, telefon xətti almaq üçün illərlə gözləyirdilər.
Mobil rabitə və internet texnologiyalarının inkişafı nəticəsində sabit telefonların əhəmiyyəti xeyli azalıb.
Tarix göstərir ki, hər dövrün öz sərvəti var. Bir zamanlar insanların arzuladığı və böyük pullar ödədiyi əşyalar bu gün adi məişət predmetinə çevrilə bilir. Texnologiya, elm və qlobal ticarət bazarları dəyişdikcə sərvət anlayışı da dəyişir.
Bəlkə də bu gün yüksək qiymətləndirilən bəzi məhsullar bir neçə onillik sonra tarix kitablarında “bir vaxtlar çox qiymətli idi” ifadəsi ilə xatırlanacaq.
Sunay Aydın
