Alimlər müasir insanların DNT-sində elmə indiyədək məlum olmayan, yüz minlərlə, hətta milyonlarla il əvvəl yox olmuş iki qədim insan populyasiyasının genetik izlərini aşkar ediblər.
Azpost.info bildirir ki, araşdırmanın nəticələri Science jurnalında dərc olunub.
Aşkarlanan “xəyal (ghost) genetik xətlərdən” biri bütün müasir insanların DNT-sində öz izini qoyub. Digəri isə təxminən 2 milyon il əvvəl müasir insanların əcdadlarından ayrılmış “ultraqədim” insan qrupuna aiddir.
Onilliklərdir məlumdur ki, Homo sapiens-in əcdadları neandertallar və “denisova”lılarla qarışıb. Hazırda bir çox insanın genomunun təxminən 1–2,4 faizi neandertal mənşəlidir. Asiya və Okeaniya sakinlərində isə denisovalılara aid DNT fraqmentlərinə rast gəlinir.
Lakin alimlər hesab edirdilər ki, qədim insanlar sümükləri günümüzə gəlib çatmayan digər insan qrupları ilə də təmasda olublar. İndi isə bu əlaqələrin sübutları ilk dəfə yalnız yaşayan insanların genomlarının analizi əsasında müəyyən edilib.
Kaliforniya Universitetinin Berkli kampusunun tədqiqatçıları dünyanın müxtəlif bölgələrindən olan 500-dən çox insanın tam genomunu təhlil etmək üçün yeni metod hazırlayıblar. Bu üsul fosil DNT-sindən istifadə etmədən qədim genetik əlaqələri bərpa etməyə imkan verib.
Araşdırma göstərib ki, naməlum genetik xətlərdən biri 50 min ildən çox əvvəl, müasir insanların digər qitələrə yayılmasından əvvəl Afrikada qədim insan qrupu ilə qarışma nəticəsində Homo sapiens-in genomuna daxil olub. Bu genetik irs müasir insanların DNT-sinin təxminən 0,5–1 faizini təşkil edir ki, bu da neandertal genlərinin payına yaxındır.
Alimlər hesab edirlər ki, bu populyasiyanın ən güclü namizədi təxminən 700 min–200 min il əvvəl Afrika və Avropada yaşamış Homo heidelbergensis (Heydelberg adamı) ola bilər.
İkinci kəşf isə daha qədim dövrə aiddir. Tədqiqatçılar Okeaniya sakinlərinin genomunda təxminən 1,8 milyon il əvvəl müasir insanlar, neandertallar və denisovalıların ortaq əcdadından ayrılmış “ultraqədim” insan xəttinə aid çox kiçik DNT fraqmentləri aşkar ediblər.
Bu genetik pay genomun cəmi 0,002 faizini təşkil edir və ehtimal olunur ki, uzun müddət Yer üzündə yaşamış qədim insan növlərindən biri olan Homo erectus ilə əlaqəlidir.
Alimlərin fikrincə, bu nəticələr insan təkamülü haqqında təsəvvürləri dəyişir. Belə görünür ki, bəşəriyyətin inkişafı sadə bir təkamül zənciri deyil, dəfələrlə ayrılan, miqrasiya edən və bir-biri ilə qarışan qədim insan populyasiyalarından ibarət mürəkkəb genetik şəbəkə olub.
Aşkarlanan DNT fraqmentlərinin böyük hissəsi immun sistemi və maddələr mübadiləsi ilə bağlı genlərlə əlaqəlidir. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu qədim genetik qarışıqlar Homo sapiens-ə infeksiyalarla mübarizə aparmaq və yeni mühitə uyğunlaşmaq üçün faydalı genetik üstünlüklər qazandırıb.
Yeni analiz metodu gələcəkdə, xüsusilə qədim DNT-nin hələ kifayət qədər öyrənilmədiyi Afrika və Cənubi Asiyada daha çox “xəyal” insan populyasiyasının aşkarlanmasına imkan yarada bilər.
Nadir Talıblı
