Beynəlxalq alimlər qrupu Keniyanın Turkana gölü sahilində aşkar edilmiş unikal fosil ayaq izlərini ətraflı təhlil edib. Təxminən 1,43 milyon il əvvələ aid olan bu tapıntı erkən Pleystosen dövründə yaşamış insanabənzər canlıların həyatı və anatomiyası haqqında yeni məlumatlar ortaya qoyub.
Azpost.info bildirir ki, bu barədə Phys.org məlumat yayıb.
Tapıntının maraqlı tarixi
Ayaq izləri ilk dəfə hələ 1978-ci ildə Smitson İnstitutunun əməkdaşı Key Berensmeyer tərəfindən geoloji qazıntılar zamanı aşkar edilib. Alimlərin diqqətini əvvəlcə begemota aid dərin iz cəlb edib. Onun yaxınlığında isə qədim homininlərin ilk ayaq izləri müəyyən olunub.
GaJi10 kod adı verilən ərazi gələcək tədqiqatlar üçün qumla örtülərək qorunub saxlanılıb. Genişmiqyaslı qazıntılar isə yalnız 2016 və 2023-cü illərdə yenidən aparılıb.
Alimləri təəccübləndirən nəticə
Çetem Universitetindən Kevin Hatalanın rəhbərliyi ilə aparılan qazıntılar zamanı ümumilikdə 21 ayaq izi aşkarlanıb. Onların səkkizinin Paranthropus boisei növünə aid olduğu müəyyən edilib. Ərazidə həmçinin qədim timsahların, antilopların və digər heyvanların izləri də tapılıb.
Ətrafdakı vulkanik kül qatının analizi sayəsində tapıntının yaşı yüksək dəqiqliklə 1,43 milyon il olaraq müəyyənləşdirilib.
Qədim insanların boyu gözləniləndən xeyli böyük olub
Araşdırmanın ən maraqlı nəticəsi isə Paranthropus boisei növünün fiziki ölçüləri ilə bağlı olub.
İndiyədək alimlər bu növün enlikürək, iri çənəli, lakin Homo erectus-dan xeyli kiçik olduğunu düşünürdülər. Ayaq izlərinin ölçüləri isə bu təsəvvürü dəyişib.
Hesablamalara görə:
- bəzi fərdlərin boyu 1,8 metrə çatıb;
- çəkiləri isə təxminən 75 kiloqram olub.
Araşdırma göstərib ki, Paranthropus boisei və insanın birbaşa əcdadı hesab edilən Homo erectus yüz minlərlə il eyni ekosistemdə və təxminən oxşar bədən ölçüləri ilə birlikdə yaşayıblar.
Sosial həyat barədə yeni ipucları
Alimlər daha bir maraqlı fakt aşkarlayıblar. Ayaq izlərinin hamısının əsasən yetkin erkək fərdlərə məxsus olması onların dişi və balalar olmadan birlikdə hərəkət etdiyini göstərir.
Tədqiqatın həmmüəllifi, Harvard Universitetinin alimi Nil Rouçun sözlərinə görə, erkəklər təhlükəli təbii mühitdə təhlükəsizlik məqsədilə qruplaşa və ya resurslar və cütləşmə uğrunda bir-biri ilə rəqabət apara bilərdilər.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, milyonlarla il əvvəl “donmuş” bu cür izlər qədim insanların davranışı və sosial münasibətləri haqqında sümüklərdən əldə etmək mümkün olmayan qiymətli məlumatlar verir.
N.Talıblı
