Rusiya-Ukrayna müharibəsinin yenidən şiddətlənməsi və Qara dənizdən taxıl daşınmalarının daha da pozulacağı ilə bağlı narahatlıqlar dünya buğda bazarında qiymətlərin kəskin artmasına səbəb olub.
Çikaqo Fond Birjasında buğda fyuçersləri avqustun 27-də 2,6 faizədək bahalaşaraq 2023-cü ilin iyulundan bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb. Bundan əvvəl, çərşənbə günü buğda fyuçerslərinin qiyməti 6,4 faiz artmışdı. Avqustun əvvəlindən etibarən artım təxminən 18 faizə çatıb.
Bu yüksəliş bazarda Qara dəniz regionundan taxıl ixracının təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlığın artdığını göstərir. Rusiya və Ukraynanın limanlarına, taxıl terminallarına və gəmiçilik marşrutlarına zərər dəyməsi ixrac imkanlarını məhdudlaşdırır.
Qara dənizdə logistika problemi dərinləşir
Rusiya və Ukrayna dünya buğda ixracında mühüm paya malikdir. İki ölkənin birlikdə qlobal buğda ixracının dörddə birindən çoxunu təşkil etdiyi bildirilir. Buna görə də regiondan tədarükün azalması beynəlxalq bazarda dərhal qiymət reaksiyası yaradır.
Ukraynanın Qara dəniz limanlarından ixracının bir hissəsi alternativ marşrutlara yönəldilsə də, bu yollar mövcud həcmi tam əvəz edə bilmir. Reuters-in məlumatına görə, avqustun sonlarında Dunay üzərindəki Sulina kanalı yaxınlığında təxminən 70 gəmi Ukrayna limanlarına daxil olaraq taxıl yükləmək üçün növbə gözləyib.
Bu vəziyyət daşınma müddətini və logistika xərclərini artırır.
Buğda bahalaşması ərzaq qiymətlərinə təsir edə bilər
Buğdanın dünya bazarında bahalaşması təkcə fermerlər və treyderlər üçün problem deyil. Taxıl qiymətlərinin yüksəlməsi un, çörək və digər ərzaq məhsullarının maya dəyərinə təzyiq göstərə bilər.
Üstəlik, enerji və nəqliyyat xərclərinin Yaxın Şərqdəki müharibələr fonunda yüksək qalması ərzaq inflyasiyası riskini daha da artırır. FAO da iyul ayında qlobal ərzaq qiymətlərinin üç ildən artıq müddətdə ən yüksək səviyyəyə çatdığını açıqlamışdı.
Ekspertlərin fikrincə, bazarın əsas narahatlığı hazırda taxılın özünün fiziki çatışmazlığından çox, münaqişənin dərinləşməsi halında ixrac və logistika imkanlarının daha da məhdudlaşmasıdır.
Rusiya və Ukraynanın taxıl bazarında rolu böyükdür
Rusiya və Ukrayna yalnız buğda deyil, həmçinin arpa, qarğıdalı və günəbaxan yağı kimi mühüm kənd təsərrüfatı məhsullarının aparıcı ixracatçılarıdır.
Ukraynada kənd təsərrüfatı ixracının əvvəlki proqnozlardan aşağı qalacağı gözlənilir. Rusiyanın da buğda ixracında azalma müşahidə olunur. S&P Global məlumatına görə, Rusiyanın buğda ixracı 2026-cı ilin iyulunda əvvəlki ilin eyni ayındakı 2,1 milyon tonla müqayisədə 1,6 milyon tona düşüb.
Beləliklə, Qara dənizdə təhlükəsizlik vəziyyəti pisləşdikcə dünya bazarında taxılın qiyməti ilə bağlı təzyiqin artması mümkündür. Hazırkı prosesin davam edib-etməyəcəyini isə əsasən Rusiya-Ukrayna müharibəsinin gedişi və Qara dənizdə gəmiçilik imkanlarının vəziyyəti müəyyən edəcək.
