İnsan beyninin ölüm anında necə fəaliyyət göstərdiyi uzun illərdir elm üçün ən sirli mövzulardan biri hesab olunur.
Beynəlxalq alimlər qrupu ilk dəfə olaraq insanın həyatının son saniyələrində beyində baş verən prosesləri qeydə almağa nail olub. Tədqiqatın nəticələri klinik ölüm keçirən insanların tez-tez danışdığı “bütün həyat gözlərimin önündən keçdi” hissinin elmi izahına yeni işıq sala bilər.
Azpost.info xəbər verir ki, bu barədə Egészség Kalauz portalı məlumat yayıb.
Araşdırmaya ABŞ-ın Luisvill Universitetinin neyrocərrahı Acmal Zemmar rəhbərlik edib. Tədqiqat zamanı ürəyi dayanaraq vəfat edən xəstənin elektroensefaloqramı (EEQ) təsadüf nəticəsində qeydə alınıb və bununla da ölüm anından əvvəl və sonrakı beyin fəaliyyəti barədə nadir məlumatlar əldə edilib.
Təsadüfən əldə edilən unikal məlumat
Məlumata görə, 87 yaşlı xəstə ağır yıxıldıqdan sonra epileptik tutmalar səbəbindən xəstəxanada həkim nəzarətində idi. Onun beyninin fəaliyyəti EEQ cihazı vasitəsilə davamlı izlənilirdi. Müayinələrdən biri zamanı xəstənin qəfil ürəyi dayanıb. Həkimlər reanimasiya tədbirləri görsələr də, onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. Bununla belə, cihaz beynin elektrik aktivliyini qeydə almaqda davam edib.
Alimlər ümumilikdə təxminən 15 dəqiqəlik məlumat toplayıblar. Lakin onların diqqətini daha çox ürək dayanmazdan əvvəlki son 30 saniyə və ondan sonrakı ilk 30 saniyə cəlb edib.
Ölümdən əvvəl beyin aktivliyi artır
Qeydlərin təhlili göstərib ki, ürək dayanmazdan az əvvəl beyində qamma dalğalarının aktivliyi kəskin şəkildə artır. Normal şəraitdə qamma dalğaları diqqət, informasiyanın emalı, canlı yuxular və xatirələrin yada salınması kimi proseslərlə əlaqələndirilir. Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, bu proses klinik ölüm yaşamış insanların tez-tez təsvir etdiyi “bütün həyatım gözlərimin önündən keçdi” hissini izah edə bilər.
Alimlər hesab edirlər ki, burada əsas rol beynin xatirələrin formalaşmasına və bərpasına cavabdeh olan hippokamp hissəsinə məxsusdur.
Beyin dərhal fəaliyyətini dayandırmır
Tədqiqat zamanı yalnız qamma dalğalarında deyil, həmçinin delta, teta, alfa və beta dalğalarında da dəyişikliklər qeydə alınıb. Bu isə göstərir ki, ölüm anında beyin sadəcə tədricən fəaliyyətini dayandırmır. Əksinə, həmin anda mürəkkəb və koordinasiyalı neyron fəaliyyəti davam edir.
Bəzi nevroloqlar əldə olunan nəticələri terminal aydınlanma fenomeni ilə əlaqələndirirlər. Bu, ağır xəstələrin ölümə yaxın qəfil şüurlarının aydınlaşması, yaxınlarını tanıması və daha ayıq görünməsi ilə xarakterizə olunan haldır.
Alimlər tələsməməyi tövsiyə edirlər
Bununla belə, bütün mütəxəssislər eyni fikirdə deyil.
Onların bir hissəsi hesab edir ki, müşahidə olunan beyin aktivliyi xatirələrin canlanması ilə deyil, neyronların oksigen çatışmazlığına reaksiyası və ya epileptik fəaliyyətin nəticəsi ilə bağlı ola bilər. Tədqiqat müəllifləri də vurğulayırlar ki, nəticələr yalnız bir klinik hadisəyə əsaslanır. Buna görə də eyni proseslərin bütün insanlarda, xüsusilə də gənc yaşlı şəxslərdə baş verdiyini söyləmək hələ mümkün deyil.
Buna baxmayaraq, bu araşdırma ölüm anında insan beyninin fəaliyyəti ilə bağlı obyektiv məlumatların əldə olunduğu ilk elmi tədqiqat hesab edilir.
Alimlərin qənaətinə görə, ölüm bir an içində baş verən hadisə deyil, mürəkkəb bioloji prosesdir. Hətta ürək dayandıqdan sonra da beyin müəyyən müddət ərzində nizamlı elektrik aktivliyini qoruyub saxlaya bilir.
N.Talıbov
