Arıqlamaq istəyən insanlar çox vaxt yalnız porsiyanın ölçüsünə və gündəlik kalorilərə diqqət yetirirlər. Halbuki qidanın nə dərəcədə emal edilməsi də insanın nə qədər yeməsinə təsir göstərə bilər. Elmi araşdırmalar göstərir ki, bəzi hazır qidalarla qidalanan insanlar fərqinə varmadan daha çox kalori qəbul edə bilirlər.
ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutunun (NIH) tədqiqatçıları 2019-cu ildə bu məsələni araşdıran nəzarətli sınağın nəticələrini açıqlayıblar. Nəticələr Cell Metabolism jurnalında dərc olunub.
Tədqiqatda 20 sağlam yetkin iştirak edib. İştirakçılar bir ay ərzində iki fərqli qidalanma rejiminə əməl ediblər: iki həftə əsasən ultra-emal olunmuş qidalar, digər iki həftə isə daha az emal edilmiş məhsullar yeyiblər.
Ultra-emal olunmuş qidalarla qidalanma dövründə iştirakçılar gündə orta hesabla təxminən 500 kalori daha çox qəbul ediblər. Hər iki menyuda təqdim edilən qidaların kalorisi, şəkər, yağ, karbohidrat və lif göstəriciləri müqayisə ediləcək şəkildə uyğunlaşdırılmışdı. İştirakçılar isə istədikləri qədər yeməkdə sərbəst idilər.
Tədqiqat müddətində ultra-emal olunmuş qidalarla qidalanan iştirakçılar orta hesabla 0,9 kiloqram çəki alıblar. Daha az emal edilmiş qidalarla qidalanma dövründə isə təxminən eyni qədər çəki itiriblər.
Bununla belə, vacib məqam var: tədqiqat cəmi 20 nəfəri əhatə edib və bir ay davam edib. Nəticələri bütün insanlara və bütün məhsullara eyni şəkildə aid etmək olmaz. Alimlər artıq kalorinin qəbuluna hansı xüsusiyyətlərin daha çox təsir etdiyini tam müəyyənləşdirməyiblər.
Ultra-emal olunmuş qidalar hansılardır?
Bu kateqoriyaya sənaye üsulu ilə hazırlanmış, tərkibində müxtəlif əlavələr, dadlandırıcılar, emulqatorlar və digər texnoloji komponentlər olan bir sıra məhsullar daxildir. Bəzi qablaşdırılmış qəlyanaltılar, hazır yeməklər, şirin içkilər və sənaye üsulu ilə hazırlanmış ət məhsulları buna nümunə ola bilər. Ancaq hər qablaşdırılmış məhsul avtomatik olaraq zərərli hesab edilməməlidir.
Məhsulun tərkibinə, duz və əlavə şəkər miqdarına, lif göstəricisinə və porsiyanın ölçüsünə baxmaq daha düzgün yanaşmadır.
Pəhrizdə nəyi dəyişmək olar?
Səhər yeməyində şirin paketli məhsul əvəzinə yulaf, meyvə və şəkərsiz qatıq seçmək; qəlyanaltı kimi çərəz və ya bütöv meyvəyə üstünlük vermək; hazır yeməklərin bir hissəsini evdə hazırlanmış yeməklərlə əvəz etmək mümkündür.
Bu, bütün hazır məhsulları qadağan etmək demək deyil. Məqsəd qidalanmada daha az emal edilmiş məhsulların payını artırmaq və porsiyalara nəzarət etməkdir.
Arıqlamaq üçün yalnız “nə qədər yeyirəm?” sualı yox, “əsasən nə yeyirəm?” sualı da əhəmiyyətlidir. Sağlamlıq problemi və ya xüsusi pəhriz ehtiyacı olan insanlar isə qidalanma planını mütəxəssislə müəyyənləşdirməlidirlər.
