Azərbaycanda sıravi vətəndaşın hər ay ən çox xərc çəkdiyi sahə ərzaq məhsullarıdır. Rəsmi statistika hesabatlarında inflyasiya rəqəmləri tək rəqəmli göstərilsə də, marketə daxil olan alıcının hiss etdiyi reallıq fərqlidir. Çox vaxt elə düşünürük ki, bahalaşma sadəcə qiymət etiketinin üzərindəki rəqəmlərin böyüməsidir.
Azpost.info bildirir ki, müasir ticarət şəbəkələri və istehsalçılar istehlakçının hiss etmədiyi daha incə, gizli üsullardan istifadə edirlər.
Bəs Azərbaycanın ərzaq bazarında cibimizdən pullar hansı görünməz yollarla çıxır?
Görünməz Bahalaşma
Bu gün market rəflərində ən çox rast gəlinən, lakin əksər oxucunun fərqinə varmadığı qlobal tələ məhz budur. Şrinoflyasiya – məhsulun qiymətini sabit saxlayıb, onun çəkisini, həcmini və ya keyfiyyətini azaltmaqdır.
Əvvəllər standart olaraq 1 litr aldığınız duru yağlar indi rəflərdə 900 ml, 850 ml, hətta 810 ml həcmində satılır. Qiymət eyni qalır, amma siz əslində daha az məhsul alırsınız. 100 qramlıq şokolad plitələri gizlicə 90, 85 və 80 qrama qədər endirilib. 1 kiloqramlıq paket qəndlər isə çoxdan 800-900 qramlıq qablaşdırmalarla əvəzlənib.
Niyə bunu edirlər?
İnsan beyni qiymət artımına qarşı çox həssasdır. Əgər yağın qiyməti 5 manatdan 6 manata qalxsa, alıcı bunu dərhal fərq edəcək və bəlkə də almayacaq. Lakin qiyməti 5 manat saxlayıb həcmi 1 litrdən 850 ml-ə düşürəndə, alıcı psixoloji olaraq bahalaşmanı hiss etmir. Bu, əlavə dəyər deyil, istehlakçının rəqəmsal və vizual aldadılmasıdır.
Azərbaycan marketlərində “ikinci tələ” qiymət artımının daha bir gizli forması keyfiyyətin aşağı salınmasıdır. İstehsal xərclərini azaltmaq istəyən şirkətlər məhsulun tərkibindəki bahalı komponentləri ucuz alternativlərlə əvəzləyirlər.
Məsələn, kərə yağlarında süd piyinin azaldılaraq bitki (palma) yağlarının payının artırılması, kolbasa və sosiska məhsullarında real ət payının azaldılıb, soya və dadlandırıcıların çoxaldılması buna misaldır.
Nəticədə oxucu eyni pulu öyrəşdiyi məhsula ödəyir, lakin faktiki olaraq daha keyfiyyətsiz və sağlamlığa zərərli qida qəbul edir.
Qiymətləri yaradan real səbəblər nələrdir?
Azərbaycanda ərzaq qiymətlərinin formalaşmasında subyektiv faktorlarla yanaşı, obyektiv iqtisadi səbəblər də var.
Bunlardan əsas olan idxaldan asılılığın yüksək olmasıdır.Azərbaycan kərə yağı, şəkər, bitki yağları və bəzi taxıl məhsullarının təminatında xaricdən birbaşa asılıdır. Dünyada logistika və istehsal xərcləri artdıqda, bu avtomatik bizim rəflərə də təsir edir.
İnhisarçılıq kritik həddədir. Bazarda rəqabətin zəif olması, böyük idxalçıların qiymətləri öz aralarında razılaşdıraraq süni şəkildə yuxarıda saxlamasına şərait yaradır. Üstəlik böyük supermarket şəbəkələri yerli istehsalçılardan rəfə mal qoymaq üçün “giriş pulu” (bonuslar) və uzunmüddətli ödəniş gecikmələri tələb edir. Yerli istehsalçı da bu ziyanı bağlamaq üçün məhsulun qiymətini qaldırmağa məcbur olur.
Nə etməli? Ekspertdən 3 qızıl məsləhət
Maliyyə təzyiqlərinin artdığı bu dövrdə market oyunlarından qorunmaq üçün istehlakçılar savadlı davranmalıdırlar.
Etiketdə qiymətə yox, “iloqram/Litr” qiymətinə baxın. Böyük supermarketlərdə qanunla etiketin altında məhsulun 1 kiloqramının və ya 1 litrinin real qiyməti kiçik şriftlərlə yazılır. Seçim edərkən paketə görə deyil, xalis çəkiyə görə müqayisə aparın.
“Böyük qablaşdırma həmişə ucuzdur” mifini unudun: Bəzən şrinoflyasiya səbəbindən 400 qramlıq iki kiçik paket məhsul, 800 qramlıq bir böyük paketdən daha ucuz başa gəlir. Riyazi hesablamanı marketdə mütləq edin.
Yerli və kiçik brendlərə şans verin: Böyük holdinqlərin reklam xərcləri məhsulun qiymətinə daxil edilir. Reklamı az olan, lakin keyfiyyətli yerli regional məhsullar həm tərkib, həm də qiymət baxımından daha sərfəli olur.
Samir Abdulla
