Dünyanın ən güclü Günəş teleskoplarından biri ulduzumuzun atmosferini indiyədək görünməmiş dəqiqliklə müşahidə etməyə imkan verib. Havay adalarından birində yerləşən Daniel K. Inouye Günəş Teleskopunun əldə etdiyi görüntülərdə Günəşin xarici təbəqəsindəki mürəkkəb plazma strukturları və nəhəng burulğanlar üzə çıxıb.
ABŞ-ın Havay arxipelaqında, Maui adasında yerləşən Daniel K. Inouye Günəş Teleskopu Günəşin atmosferini son dərəcə yüksək dəqiqliklə müşahidə etməyə imkan verən ən qabaqcıl rəsədxanalardan biridir.
Yeni görüntülər əslində teleskopun sınaq və sazlama işləri zamanı əldə edilib. Mütəxəssislər avadanlığın optik sistemlərini yoxlayarkən qeydə alınan məlumatların sonrakı təhlili gözlənilməz nəticə verib.
Alimlər Günəşin səthinə yaxın atmosfer qatlarında əvvəllər belə detallı şəkildə müşahidə edilməyən strukturlar aşkar ediblər.
Günəşdə nəhəng burulğanlar
Görüntülərdə Günəşin qaynar plazmasında lələyə və saplara bənzəyən qeyri-adi formalar, eləcə də genişmiqyaslı plazma burulğanları görünür.
Tədqiqatçıların diqqətini xüsusilə plazma axınları arasında yaranan qeyri-sabitlik dalğaları cəlb edib. Bu proses maqnitləşmiş plazmanın müxtəlif sürətlərlə hərəkət etməsi nəticəsində meydana gəlir.
Hadisəni sadə şəkildə suyun səthində bir-birinin yanında müxtəlif sürətlə hərəkət edən axınların yaratdığı dalğalara bənzətmək olar.
Bu tip fiziki proseslər Yer atmosferində və qaz nəhəngləri olan Yupiter və Saturnda da müşahidə edilib. Lakin Günəşdə onların belə yüksək dəqiqliklə qeydə alınması ulduzumuzda gedən proseslərin daha dərindən öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Günəşdə baş verənlər Yerə də təsir edir
Alimləri Günəşin atmosferindəki bu xırda proseslər təkcə nəzəri baxımdan maraqlandırmır. Günəşin maqnit fəaliyyəti Yer üçün də birbaşa nəticələr yarada bilər.
Günəşdə baş verən güclü partlayışlar və tac kütlə atılmaları nəticəsində böyük miqdarda yüklü hissəciklər kosmosa yayıla bilər. Belə axınların Yerə çatması zamanı geomaqnit qasırğaları meydana gəlir.
Güclü Günəş fırtınaları:
GPS və naviqasiya sistemlərinin işinə mane ola bilər;
radio rabitəsində problemlər yarada bilər;
peyklərin fəaliyyətinə təsir göstərə bilər;
elektrik şəbəkələri üçün risk yarada bilər;
qütb parıltılarının daha geniş ərazilərdə müşahidə olunmasına səbəb ola bilər.
Bu səbəbdən Günəşdə baş verən proseslərin mümkün qədər erkən və dəqiq müəyyənləşdirilməsi kosmik hava proqnozları üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Yeni teleskop alimlərə nə verəcək?
Daniel K. Inouye teleskopunun əsas üstünlüklərindən biri Günəşin maqnit sahəsini və onun atmosferindəki xırda strukturları əvvəlki alətlərdən daha yüksək ayırdetmə qabiliyyəti ilə müşahidə edə bilməsidir.
Yeni görüntülər alimlərə Günəş aktivliyinin arxasında dayanan fiziki mexanizmləri daha yaxşı anlamağa kömək edə bilər.
Xüsusilə Günəşdə plazmanın necə hərəkət etdiyi, maqnit sahələrinin necə dəyişdiyi və böyük partlayışların hansı proseslər nəticəsində yarandığı barədə məlumatların dəqiqləşdirilməsi gələcəkdə kosmik hava hadisələrinin proqnozlaşdırılmasını yaxşılaşdıra bilər.
Beləliklə, teleskopun sınaq mərhələsində əldə olunan görüntülər sadəcə Günəşin möhtəşəm mənzərəsini göstərmir. Onlar ulduzumuzun daxilində və atmosferində baş verən mürəkkəb prosesləri anlamaq üçün alimlərə yeni imkanlar açır.
Nadir Talıblı
