Sosial şəbəkələrdən uzun müddət istifadə depressiv simptomlarla əlaqəli ola bilər. Yeni araşdırmada sosial şəbəkələrdə keçirilən vaxtın depressiyanı proqnozlaşdırmaq baxımından iş, təhsil, televizora baxmaq, videooyun oynamaq və internetdə keçirilən ümumi vaxt kimi bir sıra amilləri üstələdiyi müəyyənləşdirilib.
Azpost.info bildirir ki, araşdırmanın nəticələri npj Mental Health Research jurnalında dərc olunub.
Alimlər 18-70 yaş arasında olan 183,3 min böyüyün məlumatlarını təhlil ediblər. Araşdırma 2014-2024-cü illəri əhatə edən 11 illik məlumat bazası əsasında aparılıb.
Tədqiqatçılar maşın öyrənməsi modelindən istifadə edərək depressiyanı hansı amillərin daha yaxşı proqnozlaşdırdığını müəyyənləşdiriblər. Nəticədə sosial şəbəkələrdə aktivlik illər keçdikcə daha önəmli göstəriciyə çevrilib və televizora baxmaq, videooyunlar və internetdən istifadə də daxil olmaqla bir sıra digər rəqəmsal fəaliyyətləri geridə qoyub.
Gündə 2,5 saat sosial şəbəkə istifadə edənlərdə diqqətçəkən nəticə
Araşdırmada ən aydın əlaqə sosial şəbəkələrdə gündə ən azı 150 dəqiqə, yəni 2,5 saat keçirən insanlarda müşahidə olunub.
Maraqlıdır ki, eyni nəticə 11 il ərzində – 2014-cü ildən 2024-cü ilə qədər – aparılan müşahidələrdə də özünü göstərib.
Alimlərin fikrincə, əvvəlki tədqiqatların əksəriyyəti gənclərə və ya müəyyən qruplara fokuslanırdı. Bundan başqa, “ekran qarşısında keçirilən vaxt” ümumi şəkildə qiymətləndirilir, sosial şəbəkələr isə televizor, oyun və digər internet fəaliyyətlərindən ayrıca araşdırılmırdı.
Yeni tədqiqat isə böyük yaş qrupunu və uzun müddətli məlumatları əhatə etməklə sosial şəbəkələrin rolunu daha geniş şəkildə araşdırıb.
Sosial şəbəkələrin istifadəsi niyə dəyişib?
Tədqiqatçılar sosial platformalardan istifadənin xarakterinin də dəyişdiyini qeyd edirlər.
Əvvəllər sosial şəbəkələr əsasən tanışlarla əlaqə saxlamaq üçün istifadə edilirdisə, hazırda istifadəçilər vaxtlarının böyük hissəsini tanımadıqları insanların hazırladığı məzmunlara baxmağa sərf edirlər.
Alimlər hesab edirlər ki, sonsuz lent və fasiləsiz sürüşdürmə mexanizmi insanları platformada daha uzun müddət qalmağa sövq edə bilər.
Amma sosial şəbəkələr depressiyaya səbəb olurmu?
Araşdırmanın mühüm məqamlarından biri budur: alimlər sosial şəbəkələrin birbaşa depressiyaya səbəb olduğunu iddia etmirlər.
Tədqiqat korrelyasiya, yəni iki amil arasında statistik əlaqə göstərir. Başqa sözlə, sosial şəbəkələrdən çox istifadə depressiv simptomlarla əlaqəli ola bilər, amma bunun səbəb-nəticə əlaqəsi olduğu sübut edilməyib.
Məsələn, depressiv simptomları olan insanlar sosial şəbəkələrdə daha çox vaxt keçirə bilərlər. Buna görə də tədqiqatın nəticələri “sosial şəbəkə depressiya yaradır” kimi təqdim edilməməlidir.
Bununla belə, əlaqənin 11 il ərzində davamlı şəkildə müşahidə edilməsi alimlərin fikrincə, məsələyə ciddi yanaşmaq üçün əsasdır.
Sosial şəbəkələrdən istifadəni necə azaltmaq olar?
Tədqiqatçılar sosial şəbəkələrdə keçirilən vaxtın məhdudlaşdırılmasını tövsiyə edirlər. Bunun üçün:
tətbiqlərdə vaxt limiti qoymaq;
bildirişləri söndürmək;
istifadə başa çatdıqdan sonra hesabdan çıxmaq;
sosial şəbəkələrə avtomatik daxil olma vərdişindən uzaqlaşmaq
faydalı ola bilər.
Gündə 2,5 saat və daha çox sosial şəbəkə istifadəsi depressiv simptomlarla əlaqəli göstəricilərdən biri kimi ortaya çıxıb. Lakin bu, sosial şəbəkələrin depressiyanın birbaşa səbəbi olduğunu göstərmir.
Sunay Aydın
