Son illərdə qlobal ticarət marşrutlarında baş verən dəyişikliklər Orta Dəhlizi dünyanın ən mühüm logistika xətlərindən birinə çevirib. Çin ilə Avropa arasında yükdaşımaların sürətlənməsi, alternativ marşrutlara tələbin artması və geosiyasi risklər fonunda Azərbaycanın yerləşdiyi strateji mövqe ölkəyə yeni iqtisadi imkanlar qazandırır. İqtisadçılar hesab edirlər ki, Orta Dəhliz yaxın illərdə Azərbaycanın neftdənkənar gəlirlərinin artırılmasında əsas amillərdən biri ola bilər.
Azpost.info bildirir ki, Orta Dəhliz Çindən başlayaraq Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan beynəlxalq nəqliyyat marşrutudur. Bu dəhliz yüklərin daha qısa müddətdə çatdırılmasına imkan verir və son illərdə ona maraq əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
Logistika mütəxəssislərinin sözlərinə görə, dəniz yolu ilə Asiyadan Avropaya yükün çatdırılması təxminən 35–45 gün çəkdiyi halda, Orta Dəhliz vasitəsilə bu müddət 15–20 günə qədər azala bilər. Vaxt itkisini azaltmaq istəyən şirkətlər üçün bu üstünlük marşrutun rəqabət qabiliyyətini artırır.
Azərbaycan bu dəhlizdə əsas tranzit ölkələrdən biri hesab olunur. Xəzər dənizində yerləşən Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu və müasir avtomobil magistralları yük axınının fasiləsiz daşınmasına xidmət edir. Ələt qəsəbəsində yerləşən logistika mərkəzi isə regionun ən iri yük qovşaqlarından biri kimi fəaliyyət göstərir.
İqtisadçıların fikrincə, tranzit daşımalarının artması ölkəyə bir neçə istiqamətdə gəlir gətirir. İlk növbədə, yükdaşıma xidmətlərindən, liman və dəmir yolu tariflərindən büdcəyə əlavə vəsait daxil olur. Bundan başqa, logistika, anbar təsərrüfatı, gömrük xidmətləri və sığorta sektorunda minlərlə yeni iş yerinin yaranması üçün imkan açılır.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, tranzit iqtisadiyyatı yalnız nəqliyyat gəlirləri ilə məhdudlaşmır. Xarici investorlar yük axınının yüksək olduğu ərazilərdə logistika parkları, sənaye müəssisələri və emal mərkəzləri yaratmağa daha çox maraq göstərirlər. Bu isə qeyri-neft sektorunun inkişafına və ixrac imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradır.
Azərbaycanın kənd təsərrüfatı və sənaye məhsulları üçün də Orta Dəhliz yeni bazarlara çıxış imkanı yaradır. Yerli istehsalçılar məhsullarını Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Avropa bazarlarına daha qısa müddətdə çatdıra bilir. Bu da məhsulların rəqabət qabiliyyətini artırır və ixrac gəlirlərinin yüksəlməsinə kömək edir.
Ekspert Samir Əliyevin sözlərinə görə, Orta Dəhlizin potensialından maksimum istifadə etmək üçün gömrük prosedurlarının daha da sadələşdirilməsi, rəqəmsal logistika sistemlərinin geniş tətbiqi və nəqliyyat infrastrukturuna investisiyaların davam etdirilməsi vacibdir. Onun fikrincə, tranzit xidmətlərinin keyfiyyəti nə qədər yüksək olsa, beynəlxalq yükdaşıyan şirkətlər bu marşruta bir o qədər çox üstünlük verəcəklər.
Analitiklər hesab edirlər ki, qarşıdakı illərdə Çin ilə Avropa arasında ticarət dövriyyəsinin artması Orta Dəhliz üzrə yük axınını da yüksəldəcək. Bu isə Azərbaycanın tranzit ölkə kimi mövqeyini daha da gücləndirə və dövlət büdcəsinə əlavə milyonlarla dollar gəlir qazandıra bilər.
İqtisadçıların qənaətinə görə, Orta Dəhliz artıq təkcə nəqliyyat layihəsi deyil, Azərbaycanın iqtisadi diversifikasiyası üçün strateji platformaya çevrilir. Neft gəlirlərindən asılılığın azaldılması, yeni investisiyaların cəlb olunması və logistika sektorunun inkişafı ölkənin uzunmüddətli iqtisadi sabitliyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
