ABŞ Prezidenti Donald Tramp cümə günü özünün “Truth Social” sosial şəbəkəsində Vladimir Putinlə dizel yanacağının tədarükü barədə razılaşma əldə olunduğunu açıqlayarkən yazıb ki, “amerikalılar və əslində, bütün dünya üçün dizel yanacağının qiymətləri rekord həcmdə və çox sürətlə aşağı düşəcək”.
Lakin bu açıqlamadan sonra ABŞ birjasında dizelin topdansatış qiyməti cüzi azalsa da, cari həftə ərzində yenidən Trampın bəyanatından əvvəlki səviyyəni keçib.
Cümə axşamı CME Group birjasında noyabr ayı üzrə dizel fyuçerslərinin qiyməti bir qallona görə 4,88 dollar olub. Cümə günü hərraclar təxminən eyni səviyyədən başlayıb. Trampın açıqlamasından sonra qiymət 4,74 dollara düşüb. Lakin çərşənbə axşamı 4,98 dollara yüksəlib. Çərşənbə günü də qiymət bu həddə çatıb, Moskva vaxtı ilə saat 18:00-da isə bir qallona görə 4,87 dollar təşkil edib.
Rusiyanın dizel tədarükü ABŞ-da qiymətləri endirəcəkmi?
Analitiklər Trampın açıqladığı rəqəmləri o qədər də təsirli hesab etmirlər. ABŞ prezidentinin sözlərinə görə, Rusiya ABŞ-a və dünya bazarına “dərhal” 300 min tondan çox dizel yanacağı, yəni 2,25 milyon barel tədarük edəcək.
Lakin ABŞ-da dizel yanacağının gündəlik istehlakı təxminən 3,8 milyon bareldir. Buna görə də Rusiyanın dizeli ABŞ-a çatsa belə, yanacaqdoldurma məntəqələrində qiymətlərə ciddi təsir göstərməyəcək. Bunu Quilter Cheviot investisiya strategiyası üzrə mütəxəssisi Tim Armitaj BBC-yə bildirib.
Trampın açıqlamasına görə, daha sonra noyabrda əlavə 500 min ton, bundan dərhal sonra daha 1 milyon ton, ardınca isə Rusiyanın neft emalı zavodlarının vəziyyətindən asılı olaraq qısa müddətdə daha 300 min ton dizel göndərilməsi nəzərdə tutulur.
Buna baxmayaraq, Armitaj bu vədləri Konqresə aralıq seçkilər ərəfəsində inflyasiyanı cilovlamağa çalışan Trampın “bir qədər çarəsiz addımı” kimi qiymətləndirir.
Seçkilər noyabrın 3-də keçiriləcək. “Bloomberg”in yazdığına görə, tankerlərin Rusiyadan ABŞ-a çatması ən azı iki həftədən çox vaxt aparır. Bu səbəbdən, yanacağın daşınması ilə bağlı praktiki razılaşmaların hələ əldə olunmadığını da nəzərə alsaq, seçkilərədək ABŞ-a Rusiya dizelinin heç bir barelinin çatması gözlənilmir.
Rusiya baş nazirinin müavini Aleksandr Novak çərşənbə günü bildirib ki, ABŞ-la müqavilənin bağlanması üzrə danışıqlar aparılır və tərəflər Rusiya şirkətlərinə qarşı sanksiyalara baxmayaraq, tədarükü mümkün edəcək mexanizm axtarırlar.
ABŞ Maliyyə Nazirliyi bu cür tədarüklərə 2027-ci il aprelin 7-dək icazə verən müvəqqəti lisenziya verib. Bununla belə, ABŞ şirkətlərinin hüquqi riskləri öz üzərinə götürərək bu yanacağı almaq istəyib-istəməyəcəyi hələ də aydın deyil. Konqres üzvləri, məsələn, Trampın razılaşmasının 2022-ci ildə qəbul etdikləri Rusiya enerji resurslarının idxalına qadağa haqqında qanunu pozduğunu bildirirlər.
ABŞ-da dizelin qiyməti yenidən rekord vura bilər
Oktyabrın əvvəlində ABŞ-da dizelin pərakəndə satış qiyməti bir qallona görə rekord həddə — 6,53 dollara çatıb. Gulf Oil şirkətinin müşaviri Tom Klouzun sözlərinə görə, Konqresə seçkilərədək qiymət bu səviyyəni də keçə bilər. NBC News bu barədə məlumat yayıb.
GasBuddy şirkətinin neft məhsulları bazarının təhlili üzrə direktoru Patrik De Han da oxşar fikirdədir. Onun sözlərinə görə, yanacaqdoldurma məntəqələrində qiymətlər hələlik bir qallona görə 6 dollar ətrafında qalacaq. Yük maşını sürücüləri və fermerlər yaxın vaxtlarda qiymətlərin enməsindən heç bir rahatlıq hiss etməyəcəklər.
Tramp isə paylaşımında yazıb: “Amerikalılar, xüsusilə də bizim əla fermerlərimiz, fermer təsərrüfatlarının sahibləri və yük maşını sürücülərimiz üçün qiymətlərin aşağı salınması mənim əsas prioritetimdir”.
Rabobank-ın qlobal enerji strategiyası üzrə mütəxəssisi Co Delaura qeyd edir ki, Tramp dizel qiymətlərini azaltmaq üçün mümkün olan bütün vasitələrdən istifadə etməyə çalışır. Lakin onun fikrincə, Moskvanın açıqlamalarına əsasən təmin edə biləcəyi tədarükün həcmi gözlənilən nəticəni verməyəcək.
“Çox azdır, çox gecdir və vəziyyəti dəyişmək üçün kifayət etmir”, — Delaura Rusiyanın mümkün tədarükünü belə xarakterizə edib.
Rusiyanın ixrac imkanları da sual altındadır
Novak çərşənbə günü bildirib ki, Rusiya ilin sonunadək tədarük həcmini maksimum 3–3,5 milyon tona çatdıra bilər. Onun sözlərinə görə, bu, Rusiyanın əvvəllər dünya bazarlarına göndərdiyi həcmdir.
“Financial Times”ın Kpler məlumatlarına istinadən yazdığına görə, 2025-ci ilədək Rusiya dəniz yolu ilə ayda orta hesabla 2,6 milyon ton dizel ixrac edib.
Hazırda Rusiyanın neft emalı zavodları ayda təxminən 5,8 milyon ton dizel istehsal edir. Bunun 1,2–2 milyon tonunun ixraca yönəldilməsi mümkün ola bilər. Bu barədə qəzetə “Qazprom Neft”in keçmiş rəhbər şəxslərindən, hazırda Berlin Karnegi Rusiya və Avrasiya Araşdırmaları Mərkəzinin elmi əməkdaşı olan Sergey Vakulenko bildirib.
Bununla yanaşı, Ukraynanın Rusiyadakı neft emalı zavodlarına hücumları da nəzərə alınmalıdır. Rusiyanın Trampın elan etdiyi enerji atəşkəsinə qoşulmaması fonunda bu hücumların davam edəcəyi ehtimal olunur.
Seala AI şirkətinin neft bazarı analitiki Vladimir Nikitin xəbərdarlıq edir: “Zərbələr indiki templə davam edərsə, daxili bazara zərər vurmadan bu həcmdə yanacağı ixrac etmək mümkün olmayacaq”.
Treyderlər də Rusiyadan mümkün tədarüklərin bazara ciddi təsir göstərəcəyini gözləmirlər. Çərşənbə günü dekabr fyuçersləri bir qallona görə 4,75 dollar, yanvar fyuçersləri isə 4,65 dollar olub.
Samir Abdulla
