Azərbaycanda işsizlik mövzusu illərdir ən çox müzakirə olunan sosial-iqtisadi məsələlərdən biri olaraq qalır. Rəsmi statistikada işsizlik səviyyəsinin aşağı göstərilməsinə baxmayaraq, ekspertlər hesab edir ki, real vəziyyət daha mürəkkəbdir.
Azpost.info bildirir ki, xüsusilə regionlarda iş imkanlarının məhdudluğu, gənclərin əmək bazarına inteqrasiyasında çətinliklər və qeyri-rəsmi məşğulluq problemləri mövzunu daha aktual edir.
Dövlət Statistika Komitəsi məlumatına görə, 2026-cı ilin əvvəlinə ölkədə işsizlik səviyyəsi 5,2-5,5 faiz arasında dəyişib. Son rəsmi məlumatlarına əsasən, 2026-cı il martın 1-i vəziyyətinə Azərbaycanda Dövlət Məşğulluq Agentliyində rəsmi qeydiyyata alınmış işsiz şəxslərin sayı 250,3 min nəfər təşkil edir.
Qeydiyyatda olan işsizlərin 51,7%-ni qadınlar (təxminən 129,4 min nəfər), 48,3%-ni isə kişilər təşkil edir. Rəsmi işsizlərin sayı ötən ilin müvafiq dövrü (2025-ci ilin mart ayı) ilə müqayisədə 20 min nəfər (və ya 9%) artıb. Dövlət tərəfindən ödənilən orta aylıq işsizlikdən sığorta ödənişinin məbləği 460,9 manat səviyyəsindədir.
Statistikaya əsasən, iqtisadi fəal əhalinin sayı 5,3 milyondan çoxdur və onların təxminən 5,1 milyonu məşğul hesab olunur.
Lakin iqtisadçılar bildirirlər ki, rəsmi statistika əmək bazarındakı bütün problemləri tam əks etdirmir. Çünki Azərbaycanda qeyri-rəsmi məşğulluğun səviyyəsi yüksəkdir. Minlərlə insan gündəlik və ya mövsümi işlərdə çalışsa da, stabil gəlir və sosial təminata malik deyil.
İqtisadçı Natiq Cəfərli hesab edir ki, Azərbaycanda əsas problem yalnız “işsizlərin sayı” deyil, həm də aşağı gəlirli və qeyri-sabit iş yerlərinin çoxluğudur. Onun fikrincə, bir çox insan formal olaraq işləyən sayılsa da, qazancı normal yaşayış üçün kifayət etmir.
Əmək bazarında ən həssas qruplardan biri gənclərdir. Universitet məzunlarının bir hissəsi ixtisasına uyğun iş tapa bilmir. Xüsusilə humanitar sahələr üzrə məzunlar arasında işsizlik daha çox hiss olunur. Son illərdə informasiya texnologiyaları, logistika və rəqəmsal xidmətlər sahəsində yeni vakansiyalar artsa da, bazarın tələbləri ilə təhsil sistemi arasında fərq qalır.
Digər problem regionlarla bağlıdır. Bakı ölkədə əsas iqtisadi mərkəz olaraq qalır və iş imkanlarının böyük hissəsi burada cəmlənib. Regionlarda isə xüsusilə gənclər arasında işsizlik daha çox hiss edilir. Bu səbəbdən daxili miqrasiya artır və minlərlə insan iş üçün paytaxta üz tutur.
Ekspertlər bildirirlər ki, kənd təsərrüfatında çalışan insanların böyük hissəsi də rəsmi olaraq “məşğul” sayılsa da, onların gəlirləri aşağıdır və mövsümi xarakter daşıyır. Bu isə “gizli işsizlik” anlayışını gündəmə gətirir.
Sosial şəbəkələrdə və internet forumlarında da rəsmi statistika ilə real həyat arasındakı fərqlər tez-tez müzakirə olunur. Bir çox istifadəçi maaşların və iş imkanlarının açıqlanan rəqəmlərlə uyğun gəlmədiyini yazır.
Əmək bazarında digər mühüm məsələ maaş fərqləridir. Rəsmi məlumatlara görə, ən yüksək maaş neft-qaz, maliyyə və informasiya texnologiyaları sektorundadır. Kənd təsərrüfatı, xidmət və ticarət sahələrində isə orta maaş daha aşağıdır.
Ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycanda işsizliyin azaldılması üçün əsas həll yolları regionlarda yeni sənaye və istehsal müəssisələrinin yaradılması, kiçik sahibkarlığın genişləndirilməsi və peşə təhsilinin gücləndirilməsidir. Xüsusilə rəqəmsal iqtisadiyyat və texnologiya sahəsində yeni peşələr gələcək əmək bazarının əsas istiqaməti sayılır.
Analitiklərin fikrincə, yaxın illərdə süni intellekt və avtomatlaşdırma da əmək bazarına təsir göstərəcək. Bu səbəbdən klassik peşələrlə yanaşı, yeni bacarıqlara uyğunlaşmaq əsas məsələlərdən biri olacaq.
Samir Abdullayev
