Qlobal maliyyə bazarlarında son ayların əsas mənzərəsi geosiyasi gərginliklər və böyük mərkəzi bankların faiz qərarları fonunda formalaşır. Qızılın qiyməti tarixi rekordlar qırır, dünya iqtisadiyyatının “qara qanı” sayılan neft bazarı silkələnir.
Azərbaycan nefti hazırda 71-72 dollar diapazonunda ticarət olunur. Bu da ölkəmizin 2026-cı il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulan bədbin ssenaridən (65 dollar) yuxarıdır.
Bəs qlobal birjalardakı bu “tektonik” dəyişikliklər Azərbaycan vətəndaşının cibinə, milli valyutamız manata və ölkənin ən böyük kapital yığımı sahəsi olan daşınmaz əmlak bazarına necə təsir edir?
Azpost.info mövzunun pərdəarxası iqtisadi mexanizmlərini təqdim edir.
Neft qiymətləri və manatın taleyi: Devalvasiya riski varmı?
Azərbaycanda istənilən investisiya qərarının ilkin şərti milli valyutanın sabitliyidir. Ölkəyə daxil olan valyutanın 85-90%-i neft və qaz ixracından asılı olduğu üçün dünya birjalarında Brent markalı neftin qiyməti birbaşa manatın “sağlamlıq göstəricisi” rolunu oynayır.
Hazırkı reallıq göstərir ki, neft qiymətlərinin 70 dolların üzərində sabitləşməsi Azərbaycanın tədiyyə balansının profisitli qalmasını təmin edir. Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları və Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) aktivləri manatın mövcud rəsmi məzənnəsini ($1 = 1.70 AZN$) qorumaq üçün tamamilə yetərlidir. İqtisadi ekspertlərin rəyinə görə, yaxın perspektivdə manat üçün hər hansı devalvasiya təhlükəsi yoxdur, rəsmi məzənnə administrativ qaydada sabit saxlanılacaq. Bu sabitlik isə daxili bazarda investorların risk iştahını artırır.
Qızıl bahalaşır: Yerli investorun alternativ axtarışı
Qlobal inflyasiya və valyutaların alıcılıq qabiliyyətinin zəifləməsi fonunda dünya investorları “təhlükəsiz liman” kimi qızıla üz tutublar. Bu tendensiya Azərbaycanda da özünü göstərir. Lakin yerli bazarda fiziki qızıl alışı (külçə və ya zinət əşyaları) likvidlik və saxlama xərcləri baxımından kütləvi xarakter daşıya bilmir.
Bəs əlində manat və ya dollar kapitalı olan Azərbaycan vətəndaşı rəqəmsal və qlobal risklərdən qorunmaq üçün haraya qaçır? Cavab dəyişməz qalır: Daşınmaz əmlak.
Əmlak bazarında qiymətlər niyə artır?
Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin (AQC) və aparıcı konsaltinq şirkətlərinin 2026-cı il üzrə son hesabatları göstərir ki, Bakıda daşınmaz əmlak qiymətlərində sabit və mütəmadi artım trendi davam edir. Paytaxtda yeni tikililərdə kvadratmetrin orta qiyməti artıq 2300-2400 manat aralığında bərqərar olub, mərkəzi və prestijli ərazilərdə isə bu rəqəm 3000-5000 manata çatır. Köhnə tikililər (Xruşşov, Leninqrad layihələri) belə 2000 manatlıq psixoloji sərhədi keçib.
Qızıl və neft bazarlarının bura birbaşa təsiri iki əsas iqtisadi zəncirlə izah olunur:
İnflyasiya idxalı və tikinti materialları: Qlobal bazarlarda enerjinin baha olması logistika və istehsal xərclərini artırır. Azərbaycana idxal olunan armatur, sement qatqıları, dam örtükləri və fasad sistemləri birbaşa dollar və avro ifadəsində bahalaşır. Bu isə tikinti şirkətlərinin maya dəyərini (mənfəət marjasını qorumaq şərtilə) yuxarı çəkir və birbaşa satış qiymətlərinə yansıyır.
“İkiqat gəli̇r” psixologiyası: İnvestorlar dərk edirlər ki, qızıl dividend və ya icarə haqqı ödəmir – o, sadəcə dəyər saxlayır. Daşınmaz əmlak isə Azərbaycanda yeganə “ikiqat gəlirli” aktivdir. Bakıda kirayə mənzil bazarı (xüsusilə daxili miqrasiya və turizm hesabına) yüksək gəlirlilik təklif edir. Vətəndaş pulunu bank depozitində (aşağı faizlə) və ya evdə saxlamaqdansa, mənzil alır: həm əmlakın öz dəyəri ildə 7-10% artır, həm də hər ay stabil kirayə gəliri daxil olur.
Yay aylarında əmlak bazarında müəyyən dinamik sakitlik (durğunluq) müşahidə edilsə də, bu, ucuzlaşma demək deyil. Əksinə, tikinti şirkətlərinin təklif etdiyi daxili kredit şərtlərinin sərtləşməsi və şəhərin mərkəzində boş torpaq sahələrinin tükənməsi payız aylarında qiymətlərin növbəti (5-7%-lik) artım dalğasına təkan verəcək.
Qlobal birjalarda neft 60 dolların altına düşmədiyi və manat sabit qaldığı müddətcə, Bakıda daşınmaz əmlak bazarı ən etibarlı və gəlirli kapital yığımı vasitəsi olaraq qalacaq. Pulu nağd şəkildə saxlamaq inflyasiyaya uduzmaq deməkdir; əmlak isə bu gün qlobal dalğalanmalara qarşı ən güclü yerli qalxandır.
Samir Abdulla
